Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh sẽ phải tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc theo từng lộ trình cụ thể tùy vào phương thức nộp thuế, bắt đầu từ ngày 01/7/2025. Trước thời điểm này, việc tham gia là tự nguyện.
I. Lộ trình và đối tượng áp dụng BHXH bắt buộc
Theo Luật BHXH 2024 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP, việc tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh được chia thành các giai đoạn sau:
- Từ ngày 01/7/2025: Áp dụng đối với chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai.
- Từ ngày 01/7/2027: Áp dụng đối với chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán.
- Từ ngày 01/7/2029: Áp dụng đối với các trường hợp chủ hộ kinh doanh còn lại.
Lưu ý: Chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động thì không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, trừ trường hợp còn thiếu tối đa 6 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
II. Mức đóng và phương thức đóng
- Tỷ lệ đóng: Tổng cộng là 29.5% trên mức thu nhập tháng do chủ hộ tự lựa chọn, trong đó:
- 3% vào quỹ ốm đau và thai sản.
- 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất.
- 4.5% vào BHYT
- Khung thu nhập làm căn cứ đóng:
- Tối thiểu: Bằng mức tham chiếu (hiện là 2.340.000 đồng/tháng).
- Tối đa: Bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
- Mức đóng thực tế hàng tháng:
- Tối thiểu: 29.5% × 2.340.000 = 690.300 đồng/tháng.
- Tối đa: 29.5% × (20 × 2.340.000) = 13.806.000 đồng/tháng.
- Phương thức đóng: Có thể lựa chọn đóng hàng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần.
III. Thủ tục đăng ký và quyền lợi
- Hồ sơ: Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK3-TS).
- Nơi nộp: Nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH cấp huyện nơi đăng ký kinh doanh hoặc thực hiện qua Cổng Dịch vụ công.
- Thời hạn: Trong vòng 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia.
- Quyền lợi: Khi tham gia, chủ hộ được hưởng đầy đủ các chế độ (ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất) và được cấp thẻ BHYT miễn phí.
Ví dụ thực tế
Chủ hộ A tại Hà Nội (nộp thuế kê khai) chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH là 3.000.000 đồng/tháng. Kể từ tháng 7/2025, mỗi tháng chủ hộ A sẽ đóng:
- 90.000 đồng (3%) vào quỹ ốm đau, thai sản.
- 660.000 đồng (22%) vào quỹ hưu trí, tử tuất.
- 135.000 đồng (4.5%) vào quỹ BHYT.
- Tổng cộng: 885.000 đồng/tháng.
Lưu ý quan trọng
- Chủ hộ có thể xác định phương thức nộp thuế của mình qua Tờ khai thuế (mẫu 01/CNKD) hoặc trên hệ thống eTax để biết thời điểm phải tham gia.
- Trường hợp đã tham gia BHXH tự nguyện hoặc BHYT hộ gia đình, số tiền đã đóng cho các tháng trùng với thời gian tham gia BHXH bắt buộc sẽ được hoàn trả.
- Nếu chủ hộ chuyển đổi phương thức nộp thuế (ví dụ từ kê khai sang khoán), nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc vẫn phải tiếp tục thực hiện.
- Không đóng BHXH bắt buộc đúng quy định có thể bị phạt từ 18-20% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản, tối đa đến 75 triệu đồng.
