Theo quy định mới, từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) bắt buộc với các mức đóng và phương thức cụ thể. Dưới đây là phần phân tích chi tiết các quy định đáng chú ý.
I. Quy định đóng BHXH, BHYT đối với chủ hộ kinh doanh
1. Đối tượng và lộ trình tham gia
- Từ 01/7/2025: Áp dụng cho chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai.
- Từ 01/7/2029: Mở rộng áp dụng cho các chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nhưng không thuộc diện nộp thuế theo phương pháp kê khai.
2. Mức lương làm căn cứ đóng
- Tối thiểu: Bằng mức tham chiếu (hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
- Tối đa: Bằng 20 lần mức tham chiếu (tương đương 46.800.000 đồng/tháng).
- Điều chỉnh: Chủ hộ kinh doanh được quyền lựa chọn lại mức lương làm căn cứ đóng sau khi đã đóng theo mức cũ ít nhất 12 tháng.
3. Tỷ lệ và mức đóng hàng tháng
- Tỷ lệ đóng BHXH: 25% trên mức lương làm căn cứ đóng, gồm:
- 3% vào quỹ ốm đau và thai sản.
- 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất.
- Tỷ lệ đóng BHYT: 4,5% trên mức lương làm căn cứ đóng.
- Tổng tỷ lệ phải đóng: 29,5%.
- Mức đóng tối thiểu hàng tháng: 690.300 đồng (BHXH: 585.000 đồng, BHYT: 105.300 đồng).
- Mức đóng tối đa hàng tháng: 13.806.000 đồng (BHXH: 11.700.000 đồng, BHYT: 2.106.000 đồng).
4. Phương thức và thời hạn đóng
- Nơi đóng: Có thể đóng trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc thông qua hộ kinh doanh, doanh nghiệp, hợp tác xã.
- Tần suất đóng: Lựa chọn đóng hàng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần.
- Thời hạn đóng: Chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo sau chu kỳ đóng đã chọn.
II. Quy định đối với người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương
Từ ngày 01/7/2025, người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn không hưởng tiền lương sẽ thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc với các quy định sau:
- Nghĩa vụ: Phải nộp hồ sơ và tờ khai tham gia BHXH bắt buộc cho cơ quan BHXH trong thời hạn 30 ngày.
- Trường hợp đặc biệt: Nếu đồng thời là người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố thì tham gia BHXH theo diện này.
Ví dụ thực tế
Anh B là chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai. Anh chọn mức lương làm căn cứ đóng BHXH là 5.000.000 đồng/tháng. Hàng tháng, anh B sẽ đóng:
- Tiền BHXH (25%): 5.000.000 x 25% = 1.250.000 đồng/tháng
- Tiền BHYT (4,5%): 5.000.000 x 4,5% = 225.000 đồng/tháng
- Tổng cộng: 1.475.000 đồng/tháng
Lưu ý quan trọng
- Tác động của mức đóng: Mức lương lựa chọn làm căn cứ đóng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi BHXH sau này như lương hưu, trợ cấp ốm đau, thai sản.
- Điểm mới về BHYT: Quy định đóng BHYT bắt buộc (4,5%) cùng lúc với BHXH là điểm mới hoàn toàn so với quy định cũ.
- Miễn trừ cho người đã nghỉ hưu: Chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động thì không thuộc đối tượng tham gia BHXH, BHYT bắt buộc (trừ trường hợp còn thiếu tối đa 6 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu).
- Bảo lưu thời gian tham gia: Thời gian đã đóng BHXH tự nguyện trước đó sẽ được cộng dồn, không bị gián đoạn khi chuyển sang tham gia BHXH bắt buộc.
- Chế tài xử phạt: Chủ hộ kinh doanh thuộc diện bắt buộc nhưng không tham gia có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.
