Có. Hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho nhân viên sẽ bị xử lý nghiêm khắc, bao gồm buộc đóng đủ, phạt tiền lãi chậm nộp, xử phạt hành chính lên tới hàng trăm triệu đồng, và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với án tù lên đến 7 năm.
I. Phân biệt hành vi “Chậm đóng” và “Trốn đóng” BHXH
Từ ngày 01/07/2025, Luật BHXH 2024 quy định rõ hai hành vi này để áp dụng chế tài phù hợp:
- Chậm đóng BHXH: Là hành vi đóng BHXH không đúng thời hạn quy định nhưng không có yếu tố gian dối.
- Trốn đóng BHXH: Là hành vi không đóng hoặc đóng không đầy đủ BHXH từ 06 tháng trở lên thuộc một trong các trường hợp:
- Gian dối, dùng thủ đoạn khác để không đóng hoặc đóng không đầy đủ.
- Sau thời hạn đóng BHXH chậm nhất 60 ngày vẫn chưa đóng, đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc.
- Đăng ký mức lương làm căn cứ đóng thấp hơn thực tế.
II. Các biện pháp xử phạt và chế tài cụ thể
1. Biện pháp khắc phục hậu quả
- Truy thu: Buộc đóng đủ số tiền BHXH đã trốn đóng.
- Nộp lãi chậm đóng: Từ 01/07/2025, người sử dụng lao động phải nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng, trốn đóng.
- Hạn chế quyền lợi: Đơn vị vi phạm không được xét tặng danh hiệu thi đua, khen thưởng.
2. Xử phạt vi phạm hành chính
Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi trốn đóng (chưa đến mức truy cứu hình sự) như sau:
- Cá nhân: Phạt từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng.
- Tổ chức/Doanh nghiệp: Phạt gấp đôi, từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng.
3. Truy cứu trách nhiệm hình sự
Theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015, người sử dụng lao động có thể bị truy cứu hình sự nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, hoặc có dấu hiệu phạm tội nghiêm trọng:
| Khung hình phạt | Mức phạt (Cá nhân) | Mức phạt (Pháp nhân thương mại) | Hành vi vi phạm |
|---|---|---|---|
| Khung 1 | Phạt tiền 50-200 triệu, cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù 3 tháng – 1 năm | Phạt tiền 200-500 triệu đồng | Trốn đóng từ 50 đến dưới 300 triệu đồng; hoặc trốn đóng cho từ 10 đến dưới 50 người lao động. |
| Khung 2 | Phạt tiền 200-500 triệu hoặc phạt tù 6 tháng – 3 năm | Phạt tiền 500 triệu – 1 tỷ đồng | Phạm tội 02 lần trở lên; trốn đóng từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; hoặc trốn đóng cho từ 50 đến dưới 200 người. |
| Khung 3 | Phạt tiền 500 triệu – 1 tỷ hoặc phạt tù 2 – 7 năm | Phạt tiền 1 tỷ – 3 tỷ đồng | Trốn đóng 1 tỷ đồng trở lên; hoặc trốn đóng cho 200 người trở lên. |
Ví dụ thực tế
- Tình huống: Một doanh nghiệp cố tình trốn đóng 1 tỷ đồng BHXH trong 60 ngày.
- Hậu quả pháp lý: Doanh nghiệp phải nộp đủ 1 tỷ đồng tiền gốc + 18 triệu đồng tiền lãi (1 tỷ x 0,03% x 60 ngày). Ngoài ra, nếu trước đó doanh nghiệp đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi này, chủ doanh nghiệp có thể đối mặt với án tù từ 2 đến 7 năm.
Lưu ý quan trọng
- Hiệu lực pháp lý: Quy định về lãi phạt 0,03%/ngày và phân định rõ hành vi trốn đóng áp dụng theo Luật BHXH 2024, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.
- Điều kiện hình sự: Để truy cứu trách nhiệm hình sự, thông thường người sử dụng lao động phải thỏa mãn điều kiện “đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm”, trừ các trường hợp trốn đóng số tiền lớn hoặc số lượng người lao động lớn theo quy định của Bộ luật Hình sự.
