Không cần đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc cho thực tập sinh không lương, doanh nghiệp chỉ phải đóng khi có hợp đồng lao động kèm trả lương. Dưới đây là phân tích đầy đủ theo quy định mới:
I. Trường hợp KHÔNG bắt buộc đóng BHXH
- Thực tập theo thỏa thuận, không có hợp đồng lao động: Đây là trường hợp phổ biến nhất, sinh viên đến thực tập theo thỏa thuận hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Các khoản tiền nhận được (nếu có) là trợ cấp hoặc hỗ trợ (ví dụ: tiền ăn trưa, đi lại), không phải là tiền lương.
- Thực tập không hưởng lương: Kể cả khi có ký hợp đồng (ví dụ: hợp đồng đào tạo nghề, thỏa thuận thực tập), nếu không có thỏa thuận trả lương thì không phát sinh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc. Quy định mới nhấn mạnh người lao động phải “hưởng tiền lương” mới thuộc đối tượng tham gia.
- Làm việc theo hợp đồng thử việc: Theo quy định mới tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/07/2025), người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
II. Trường hợp BẮT BUỘC đóng BHXH
- Giao kết hợp đồng lao động: Ký hợp đồng lao động có thời hạn từ 01 tháng trở lên.
- Có trả lương: Trong hợp đồng có thỏa thuận rõ về việc trả lương và mức lương. Tiền lương này sẽ là căn cứ để đóng BHXH.
Ví dụ thực tế
- Sinh viên A thực tập 3 tháng tại công ty B theo giấy giới thiệu của trường. Mỗi tháng, công ty B hỗ trợ 2 triệu đồng tiền đi lại và ăn trưa. Trường hợp này không phải đóng BHXH bắt buộc.
- Anh C ký “thỏa thuận thực tập” 6 tháng với công ty D, được giao nhiệm vụ như một nhân viên chính thức, làm việc toàn thời gian và nhận 5 triệu đồng/tháng được ghi là “lương”. Trường hợp này thực chất là một hợp đồng lao động và bắt buộc phải đóng BHXH.
Lưu ý quan trọng
- Phân biệt trợ cấp và lương: Trợ cấp là khoản hỗ trợ, không phải tiền lương và không làm căn cứ đóng BHXH. Tiền lương gắn liền với công việc và sự quản lý của doanh nghiệp theo hợp đồng lao động.
- Hợp đồng lao động phải có lương: Pháp luật lao động quy định hợp đồng lao động bắt buộc phải có nội dung về mức lương. Việc ký hợp đồng lao động “không lương” là không đúng quy định.
- Cẩn thận với hợp đồng trá hình: Nhiều doanh nghiệp sử dụng tên gọi “hợp đồng thực tập” để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH. Tuy nhiên, nếu thỏa thuận này có đủ các yếu tố của hợp đồng lao động (công việc, trả lương, quản lý) thì vẫn bị xem là hợp đồng lao động và phải đóng BHXH.
- Hiệu lực của quy định mới: Các quy định về đối tượng tham gia BHXH được làm rõ tại Luật BHXH sửa đổi 2024 (hiệu lực 01/01/2025) và Nghị định 158/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/07/2025).
