Doanh nghiệp sẽ bị xử phạt nếu đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) thấp hơn mức lương thực tế người lao động nhận, trừ khi các khoản phụ cấp, trợ cấp không tính vào lương đóng BHXH được phân bổ đúng quy định. Kể từ ngày 01/07/2025, quy định này được áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
I. Cơ sở xác định mức đóng BHXH theo quy định mới
- Tiền lương đóng BHXH: Bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác có tính chất thường xuyên, ổn định được ghi trong hợp đồng lao động.
- Tỷ lệ đóng: Tổng cộng là 32%, trong đó người lao động đóng 10,5% và doanh nghiệp đóng 21,5%.
- Mức đóng tối đa: Không vượt quá 20 lần mức tham chiếu (trong giai đoạn chuyển tiếp, mức tham chiếu được tính bằng mức lương cơ sở hiện hành).
II. Các hành vi vi phạm và mức xử phạt
1. Đóng BHXH thấp hơn mức quy định
- Hành vi: Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng BHXH thấp hơn mức lương thực tế phải đóng theo hợp đồng lao động.
- Điều kiện xử phạt: Hành vi vi phạm không được khắc phục sau 60 ngày kể từ thời hạn đóng và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc.
- Mức phạt: Phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền BHXH phải đóng tại thời điểm vi phạm, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng.
2. Trốn đóng BHXH
- Hành vi: Không đóng BHXH cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia bắt buộc.
- Mức phạt: Phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm vi phạm, tối đa 75 triệu đồng.
3. Biện pháp khắc phục và xử lý bổ sung
- Truy thu: Doanh nghiệp bị buộc truy thu toàn bộ số tiền BHXH còn thiếu.
- Lãi chậm đóng: Phải nộp thêm khoản lãi bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng.
- Xử lý hình sự: Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu trốn đóng BHXH với số tiền từ 50 triệu đồng trở lên hoặc cho từ 10 người lao động trở lên và không khắc phục sau khi đã bị xử phạt hành chính.
III. Ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động
- Các quyền lợi BHXH của người lao động như chế độ hưu trí, thai sản, ốm đau, tai nạn lao động… sẽ bị giảm sút do được tính trên mức lương đóng thấp hơn thực tế.
Ví dụ thực tế
Doanh nghiệp B trả lương cho nhân viên là 20 triệu đồng/tháng, trong đó mức lương trên hợp đồng là 12 triệu và phụ cấp trách nhiệm là 8 triệu. Vì phụ cấp trách nhiệm là khoản có tính chất thường xuyên, doanh nghiệp phải đóng BHXH trên tổng thu nhập 20 triệu đồng.
→ Nếu doanh nghiệp chỉ đóng BHXH trên 12 triệu đồng, đây là hành vi vi phạm. Sau khi bị đôn đốc mà không khắc phục, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt, truy thu số tiền BHXH còn thiếu của 8 triệu đồng và nộp lãi chậm đóng 0,03%/ngày.
Lưu ý quan trọng
- Doanh nghiệp phải xây dựng thang bảng lương và quy chế phụ cấp rõ ràng, minh bạch để tuân thủ đúng quy định của Luật BHXH 2024.
- Người lao động không phải đóng BHXH trong tháng nếu không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên (trừ trường hợp có thỏa thuận khác).
- Người lao động nên chủ động kiểm tra thông tin đóng BHXH của mình định kỳ qua ứng dụng VssID hoặc các kênh của cơ quan BHXH để bảo vệ quyền lợi.
