Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng chế độ tử tuất, tuy nhiên quyền lợi này có sự khác biệt so với BHXH bắt buộc. Cụ thể, người tham gia sẽ được hưởng trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất một lần, nhưng về cơ bản không có chế độ trợ cấp tuất hằng tháng (trừ trường hợp đặc biệt có thời gian đóng BHXH bắt buộc đủ điều kiện).
I. Chế độ trợ cấp mai táng
- Điều kiện hưởng: Người tham gia BHXH tự nguyện có thời gian đóng từ đủ 60 tháng trở lên hoặc người đang hưởng lương hưu qua đời (bao gồm cả trường hợp bị Tòa án tuyên bố là đã chết).
- Mức hưởng: Bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng mà người tham gia BHXH chết.
- Người nhận: Thân nhân hoặc người trực tiếp lo mai táng.
II. Chế độ trợ cấp tuất một lần
Chế độ này áp dụng cho thân nhân của người đang đóng BHXH tự nguyện, người đang bảo lưu thời gian đóng hoặc người đang hưởng lương hưu qua đời.
1. Đối với người đang đóng hoặc đang bảo lưu thời gian đóng
Mức hưởng được tính dựa trên số năm đã đóng BHXH và mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH:
- Giai đoạn trước năm 2014: Mỗi năm đóng được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập.
- Giai đoạn từ năm 2014 trở đi: Mỗi năm đóng được tính bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập.
- Trường hợp đóng chưa đủ 01 năm: Mức hưởng bằng số tiền đã đóng nhưng tối đa bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập.
- Trường hợp tham gia cả BHXH bắt buộc và tự nguyện: Mức hưởng tối thiểu bằng 03 tháng mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH.
2. Đối với người đang hưởng lương hưu
Nếu người đang hưởng lương hưu qua đời, mức trợ cấp tuất một lần được tính dựa trên thời gian đã hưởng lương hưu:
- Chết trong 02 tháng đầu hưởng lương hưu: Mức hưởng bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng.
- Chết từ tháng thứ 3 trở đi: Mức hưởng bằng 48 tháng lương hưu trừ đi 0,5 tháng lương hưu cho mỗi tháng đã nhận lương hưu.
- Mức thấp nhất: Không thấp hơn 03 tháng lương hưu đang hưởng.
III. Thời hạn nộp hồ sơ
- Thân nhân người lao động cần nộp hồ sơ hưởng chế độ tử tuất trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày người tham gia BHXH qua đời.
- Trong trường hợp nộp hồ sơ quá thời hạn quy định thì phải giải trình bằng văn bản và chứng minh lý do chính đáng.
Ví dụ thực tế
Ông B tham gia BHXH tự nguyện với mức thu nhập lựa chọn là 3.000.000 đồng/tháng. Ông đóng được 05 năm (60 tháng) thì qua đời sau ngày 01/7/2025. Quyền lợi của thân nhân ông B như sau:
- Trợ cấp mai táng: Được hưởng 10 lần mức tham chiếu (do đã đóng đủ 60 tháng).
- Trợ cấp tuất một lần: Thời gian đóng hoàn toàn sau năm 2014, nên mức hưởng là: 5 năm x 2 tháng = 10 tháng mức bình quân thu nhập (10 x 3.000.000 = 30.000.000 đồng).
Lưu ý quan trọng
- BHXH tự nguyện không có chế độ tuất hằng tháng. Chế độ này chỉ được xem xét nếu người mất có thời gian đóng BHXH bắt buộc đủ điều kiện (ví dụ: đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên).
- Thời gian tính hưởng chế độ là tổng thời gian tham gia BHXH (được cộng dồn cả tự nguyện và bắt buộc nếu có).
- Các quy định trên áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025.
