Theo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2024, có hiệu lực từ 01/07/2025, freelancer có thể thuộc diện bắt buộc đóng BHXH nếu mối quan hệ công việc có các yếu tố của một hợp đồng lao động. Trường hợp làm việc hoàn toàn độc lập, freelancer không bắt buộc tham gia nhưng có thể đóng BHXH tự nguyện.
I. Trường hợp Freelancer thuộc đối tượng BHXH bắt buộc
Theo Luật BHXH 2024, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đã được mở rộng, bao gồm cả freelancer trong các trường hợp sau:
1. Có quan hệ lao động thực chất
Freelancer phải tham gia BHXH bắt buộc nếu thỏa thuận công việc (dù mang tên gọi khác) có các nội dung thể hiện:
- Việc làm có trả công, tiền lương.
- Có sự quản lý, điều hành, và giám sát của bên sử dụng lao động.
Bản chất của mối quan hệ công việc sẽ quyết định nghĩa vụ đóng BHXH, không phụ thuộc vào tên gọi của hợp đồng (ví dụ: hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cộng tác viên).
2. Người làm việc không trọn thời gian
Freelancer làm việc không trọn thời gian cũng thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nếu có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất.
- Mức tiền lương tối thiểu làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng.
II. Quyền tham gia BHXH tự nguyện
Đối với freelancer làm việc hoàn toàn độc lập, không thuộc các trường hợp bắt buộc nêu trên, có thể tham gia BHXH tự nguyện để hưởng các chế độ hưu trí và tử tuất.
- Điều kiện: Là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Quyền lợi: Thời gian đóng BHXH tự nguyện sẽ được cộng dồn với thời gian đóng BHXH bắt buộc (nếu có sau này) để tính hưởng quyền lợi.
Lưu ý quan trọng
- Nhiều hợp đồng lao động: Trường hợp freelancer có từ 02 hợp đồng lao động trở lên và đã đóng BHXH bắt buộc tại một nơi, thì ở các hợp đồng còn lại, người sử dụng lao động có trách nhiệm chi trả một khoản tiền tương đương mức đóng BHXH cho freelancer.
- Căn cứ pháp lý mới: Mọi quy định đều dựa trên Luật BHXH 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025) và các văn bản hướng dẫn. Các quy định cũ theo Luật BHXH 2014 không còn áp dụng.
- Tùy trường hợp cụ thể: Việc xác định freelancer có thuộc đối tượng bắt buộc hay không cần xem xét kỹ lưỡng từng trường hợp. Nên tham khảo ý kiến từ cơ quan BHXH để được tư vấn chính xác.
