Có. Chủ hộ kinh doanh phải tham gia BHXH bắt buộc khi thuộc diện, nếu không sẽ bị xử phạt theo quy định từng lộ trình.
I. Lộ trình tham gia BHXH bắt buộc
Theo quy định mới, việc tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh được triển khai theo 3 giai đoạn:
- Từ 01/07/2025: Áp dụng với chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai.
- Từ 01/07/2027: Áp dụng với chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán.
- Từ 01/07/2029: Áp dụng với các trường hợp chủ hộ kinh doanh còn lại.
II. Mức xử phạt khi không tham gia BHXH bắt buộc
- Chậm đóng BHXH/BHTN: Phạt 12–15% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng.
- Không đóng BHXH/BHTN (chưa đến mức truy cứu hình sự): Phạt 18–20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng.
- Trốn đóng BHXH/BHTN (gian lận, khai man): Phạt 50–75 triệu đồng.
III. Biện pháp khắc phục hậu quả
- Buộc đóng đủ số tiền BHXH còn thiếu vào quỹ Nhà nước.
- Nộp tiền lãi chậm đóng: 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng hoặc trốn đóng. Mức lãi suất cố định này thay thế cho quy định cũ.
- Trích tiền từ tài khoản ngân hàng: Nếu không thực hiện sau 30 ngày, cơ quan BHXH có quyền yêu cầu ngân hàng trích tiền từ tài khoản của chủ hộ để nộp.
Ví dụ thực tế
Một chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai, từ tháng 7/2025 có nghĩa vụ đóng BHXH nhưng không thực hiện. Giả sử tổng số tiền phải đóng là 50 triệu đồng. Khi bị phát hiện, chủ hộ sẽ:
- Bị phạt từ 9 triệu đến 10 triệu đồng (18%-20% của 50 triệu).
- Buộc phải đóng đủ 50 triệu đồng tiền BHXH còn thiếu.
- Buộc nộp thêm tiền lãi chậm đóng trên số tiền 50 triệu đó.
Lưu ý quan trọng
- Miễn trừ tham gia: Chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động sẽ không thuộc diện bắt buộc tham gia, trừ trường hợp còn thiếu tối đa 6 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
- Chuyển đổi phương pháp nộp thuế: Chủ hộ đang nộp thuế theo phương pháp kê khai nếu chuyển sang phương pháp khoán vẫn phải tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc.
- Truy cứu hình sự: Hành vi trốn đóng BHXH với số tiền lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.
- Quyền lợi: Khoản tiền đóng BHXH bắt buộc được trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân.
- Thời hạn đăng ký: Phải nộp hồ sơ đăng ký tham gia BHXH trong vòng 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng bắt buộc.
