Không phải tất cả hợp đồng khoán dịch vụ trên 1 tháng đều phải đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Nếu hợp đồng không có yếu tố quản lý, giám sát thì không thuộc diện đóng BHXH, áp dụng từ 01/07/2025.
I. Điều kiện xác định đóng BHXH bắt buộc
Theo điểm a, khoản 1, Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, một thỏa thuận làm việc (dù mang tên gọi là hợp đồng khoán dịch vụ hay tên khác) chỉ thuộc diện đóng BHXH bắt buộc khi đáp ứng đồng thời cả hai yếu tố sau:
- Có thỏa thuận về việc làm có trả công, tiền lương.
- Có sự quản lý, điều hành, hoặc giám sát của một bên đối với bên còn lại trong quá trình thực hiện công việc.
Do đó, nếu hợp đồng chỉ cam kết về kết quả cuối cùng mà thiếu yếu tố quản lý, giám sát quá trình làm việc, hợp đồng đó không thuộc đối tượng phải đóng BHXH, kể cả khi thời hạn trên 01 tháng.
II. Phân biệt bản chất hợp đồng
- Hợp đồng thuần túy giao kết theo kết quả (Không đóng BHXH): Bên nhận khoán hoàn toàn chủ động về phương pháp, thời gian, tiến độ và chỉ cần bàn giao sản phẩm/kết quả công việc đúng cam kết. Bên giao khoán không can thiệp, chỉ đạo hay giám sát quá trình thực hiện.
- Hợp đồng có yếu tố quản lý/giám sát (Phải đóng BHXH): Bên giao khoán theo dõi, chỉ đạo, yêu cầu về giờ giấc, ca làm việc, kiểm tra chất lượng hoặc giám sát tiến độ công việc một cách thường xuyên. Đây được xem là hợp đồng lao động trá hình.
Ví dụ thực tế
- Không đóng BHXH: Công ty ký hợp đồng thiết kế logo trong 2 tháng. Bên nhận khoán tự quyết định toàn bộ cách thức và thời gian làm việc, chỉ cần giao sản phẩm đúng hạn và chất lượng như thỏa thuận.
- Phải đóng BHXH: Công ty ký hợp đồng vệ sinh văn phòng trong 3 tháng. Hợp đồng quy định cụ thể ca làm việc, yêu cầu nhân viên có mặt đúng giờ, tuân thủ quy trình vệ sinh và có người của công ty kiểm tra, giám sát hàng ngày.
Lưu ý quan trọng
- Bản chất hơn hình thức: Cơ quan BHXH sẽ xem xét bản chất thực tế của mối quan hệ làm việc thay vì chỉ dựa vào tên gọi của hợp đồng để xác định nghĩa vụ đóng BHXH.
- Trách nhiệm chứng minh: Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu (hợp đồng, mô tả công việc, biên bản nghiệm thu theo kết quả…) để chứng minh không có yếu tố quản lý, giám sát khi cơ quan BHXH thanh tra, kiểm tra.
- Rủi ro lách luật: Việc cố tình sử dụng hợp đồng khoán để né tránh trách nhiệm đóng BHXH trong khi thực chất có quản lý sẽ bị truy thu và xử phạt vi phạm hành chính.
- Nghĩa vụ thuế TNCN: Dù không phải đóng BHXH, doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân (TNCN) trên các khoản chi trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên, trừ trường hợp người lao động làm cam kết 02/CK-TNCN.
- Phạm vi hợp đồng khoán: Hợp đồng khoán việc thường chỉ áp dụng cho các công việc mang tính thời vụ, không ổn định hoặc theo dự án, không dành cho các vị trí công việc có tính chất ổn định, lâu dài.
