Khi mua lại doanh nghiệp khác, việc có bắt buộc phải hợp nhất báo cáo tài chính hay không phụ thuộc vào mức độ kiểm soát của bên mua đối với doanh nghiệp được mua lại và hình thức hợp nhất kinh doanh.
I. Điều kiện bắt buộc hợp nhất báo cáo tài chính
Công ty mẹ bắt buộc phải lập báo cáo tài chính hợp nhất khi có quyền kiểm soát công ty con (thường là khi nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết hoặc có quyền chi phối hoạt động, chính sách tài chính của công ty con theo quy định tại Thông tư 202/2014/TT-BTC). Ngoài ra, tất cả các tổng công ty Nhà nước được thành lập và hoạt động theo mô hình có công ty con cũng phải lập BCTC hợp nhất theo quy định.
II. Nguyên tắc và quy trình hợp nhất
BCTC hợp nhất được lập trên cơ sở hợp nhất BCTC riêng của công ty mẹ và của tất cả các công ty con (ở trong nước và ngoài nước) mà công ty mẹ kiểm soát. Quá trình này phải tuân thủ 16 nguyên tắc cụ thể được quy định tại Điều 10 Thông tư 202/2014/TT-BTC.
Tại ngày mua, công ty mẹ phải thực hiện các bút toán điều chỉnh, ghi nhận chênh lệch giữa giá trị hợp lý và giá trị ghi sổ của các tài sản và nợ phải trả có thể xác định được của công ty con. Phần sở hữu của công ty mẹ và của cổ đông không kiểm soát trong tài sản thuần của công ty con phải được trình bày theo giá trị hợp lý tại ngày mua.
III. Các trường hợp ngoại lệ không phải hợp nhất
- Quyền kiểm soát chỉ là tạm thời: Công ty con được mua và nắm giữ chỉ với mục đích bán lại trong thời gian không quá 12 tháng.
- Hoạt động của công ty con bị hạn chế: Công ty con bị hạn chế hoạt động trong thời gian trên 12 tháng và điều này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng chuyển vốn cho công ty mẹ.
- Các trường hợp đặc biệt khác được miễn hợp nhất theo quy định tại Điều 6 Thông tư 202/2014/TT-BTC.
IV. Phạm vi và kỳ kế toán hợp nhất
Kết quả hoạt động kinh doanh của công ty con được đưa vào BCTC hợp nhất kể từ ngày công ty mẹ nắm quyền kiểm soát và chấm dứt vào ngày công ty mẹ thực sự chấm dứt quyền kiểm soát đó. BCTC riêng của công ty mẹ và BCTC của các công ty con dùng để hợp nhất phải được lập cho cùng một kỳ kế toán.
Báo cáo tài chính hợp nhất năm phải được nộp cho chủ sở hữu và các cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền chậm nhất là 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm.
