Người lao động khi không còn thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc hoàn toàn có thể chuyển sang tham gia BHXH tự nguyện. Việc này giúp tiếp tục tích lũy thời gian để hưởng lương hưu và các quyền lợi an sinh xã hội mở rộng theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
I. Điều kiện chuyển từ BHXH bắt buộc sang BHXH tự nguyện
- Đối tượng: Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên.
- Trạng thái lao động: Không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tại thời điểm đăng ký.
- Nguyên tắc không trùng lặp: Phải hoàn tất thủ tục báo giảm (chốt sổ) BHXH bắt buộc trước khi bắt đầu đóng BHXH tự nguyện.
II. Thủ tục và cách thức đăng ký
1. Đăng ký trực tuyến
- Cổng Dịch vụ công quốc gia: https://dichvucong.gov.vn
- Cổng Dịch vụ công BHXH Việt Nam: https://dichvucong.baohiemxahoi.gov.vn
- Đăng nhập bằng tài khoản VNeID hoặc tài khoản BHXH.
- Chọn tính năng “Đăng ký tham gia đóng BHXH tự nguyện”.
- Kê khai thông tin, chọn mức thu nhập, phương thức đóng và thanh toán trực tuyến.
2. Đăng ký trực tiếp
- Hồ sơ cần chuẩn bị: Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (theo mẫu hiện hành) và Căn cước công dân.
- Nơi nộp hồ sơ: Cơ quan BHXH cấp huyện/tỉnh hoặc các Tổ chức dịch vụ thu BHXH, BHYT uy tín tại nơi cư trú (Bưu điện, PVI, Viettel…).
- Thời hạn giải quyết: Giải quyết ngay trong ngày đối với hồ sơ hợp lệ hoặc không quá 05 ngày trong các trường hợp cần xác minh.
III. Mức đóng và Chính sách hỗ trợ (Cập nhật Nghị định 159/2025/NĐ-CP)
- Công thức tính mức đóng hằng tháng: 22% × Mức thu nhập lựa chọn – Mức hỗ trợ của Nhà nước.
- Mức thu nhập làm căn cứ đóng:
- Thấp nhất: Bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn.
- Cao nhất: 46.800.000 đồng/tháng (20 lần mức tham chiếu 2.340.000 đồng).
- Tỷ lệ Nhà nước hỗ trợ mức đóng (Áp dụng từ 01/7/2025):
- Hộ nghèo: Hỗ trợ 50% (tăng so với trước đây).
- Hộ cận nghèo: Hỗ trợ 40% (tăng so với trước đây).
- Người dân tộc thiểu số (mới bổ sung): Hỗ trợ 30%.
- Các đối tượng khác: Hỗ trợ 20% (tăng gấp đôi so với trước đây).
- Thời gian hỗ trợ: Tối đa 10 năm (120 tháng).
- Phương thức đóng linh hoạt: Đóng hằng tháng; 3 tháng; 6 tháng; 12 tháng; Đóng một lần cho nhiều năm về sau; Đóng một lần cho thời gian còn thiếu (để đủ điều kiện hưởng lương hưu).
IV. Quyền lợi mở rộng (Theo Luật BHXH 2024 và Nghị định 143/2024/NĐ-CP)
- Chế độ Hưu trí: Hưởng lương hưu hằng tháng khi đủ tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên.
- Chế độ Tử tuất: Trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất một lần hoặc tuất hằng tháng cho thân nhân.
- Chế độ Thai sản (Quyền lợi mới từ 01/7/2025): Người lao động đóng BHXH tự nguyện từ đủ 06 tháng trong vòng 12 tháng trước khi sinh con được nhận trợ cấp 2.000.000 đồng cho mỗi con sinh ra.
- Chế độ Bảo hiểm tai nạn lao động (Tự nguyện): Được chi trả giám định, trợ cấp một lần/hằng tháng nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do tai nạn lao động (đối với người làm việc không theo HĐLĐ).
Ví dụ thực tế
- Cộng nối thời gian: Chị B đã đóng BHXH bắt buộc 10 năm, sau đó nghỉ việc và đóng tiếp BHXH tự nguyện 5 năm. Tổng thời gian ghi nhận là 15 năm, chị B đủ điều kiện về số năm đóng để hưởng lương hưu theo quy định mới.
- Quyền lợi thai sản: Chị C tham gia BHXH tự nguyện liên tục từ tháng 1/2025. Tháng 9/2025 chị sinh con. Do đã đóng đủ trên 6 tháng trong vòng 12 tháng trước khi sinh, chị C được nhận trợ cấp thai sản 2.000.000 đồng.
Lưu ý quan trọng
- Cộng dồn thời gian: Thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện được cộng nối để tính quyền lợi hưu trí và tử tuất.
- Chuyển đổi linh hoạt: Nếu người lao động tìm được việc làm mới và thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, cần dừng đóng BHXH tự nguyện để chuyển sang đóng bắt buộc theo quy định.
- Không tính lại thời gian đã hưởng một lần: Nếu người lao động đã nhận BHXH một lần cho quá trình đóng trước đó, thời gian này sẽ bị xóa bỏ và không được cộng dồn vào quá trình tham gia sau này.
