Doanh nghiệp chỉ bị xử phạt nếu không đóng BHXH cho thực tập sinh khi thực tập sinh thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH, tức là có quan hệ lao động thực tế. Các quy định mới được áp dụng từ ngày 01/07/2025.
I. Đối tượng phải đóng BHXH
- Người lao động ký hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2014.
- Thực tập sinh ký hợp đồng đào tạo/thực tập (không phải hợp đồng lao động) không thuộc diện bắt buộc đóng BHXH.
II. Các trường hợp doanh nghiệp bị xử phạt
- Che giấu quan hệ lao động bằng hợp đồng đào tạo/thực tập nhằm trốn đóng BHXH.
- Thực tập sinh làm việc thực tế như người lao động (có lương, thời gian làm việc cố định, chịu sự điều hành của doanh nghiệp).
III. Mức phạt cụ thể khi doanh nghiệp vi phạm
Theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 01/07/2025 (Nghị định 158/2025/NĐ-CP), mức phạt như sau:
- Phạt hành chính:
- Phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền BHXH phải đóng tại thời điểm lập biên bản (tối đa 75 triệu đồng) nếu đóng không đủ số người hoặc đóng không đúng mức.
- Phạt tiền từ 50 triệu đến 75 triệu đồng nếu doanh nghiệp có hành vi trốn đóng BHXH (ví dụ: khai man, hủy hồ sơ).
- Biện pháp khắc phục hậu quả:
- Buộc doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền BHXH còn thiếu.
- Buộc nộp thêm tiền lãi bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng hoặc trốn đóng. Mức lãi suất cố định này thay thế cho quy định cũ.
- Truy cứu trách nhiệm hình sự:
- Hành vi trốn đóng BHXH với số tiền lớn, tái phạm hoặc cho nhiều người lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.
Ví dụ thực tế
- Không bị phạt: Công ty A ký hợp đồng thực tập 3 tháng, không trả lương, chỉ hỗ trợ chi phí đi lại. Đây là hợp đồng đào tạo thuần túy, không phải đóng BHXH.
- Bị phạt: Công ty B ký hợp đồng đào tạo 12 tháng nhưng thực tế thực tập sinh làm việc toàn thời gian, nhận lương 8 triệu/tháng. Sau 6 tháng, cơ quan chức năng phát hiện. Số tiền BHXH phải truy đóng là 8.000.000đ x 21,5% (tỷ lệ doanh nghiệp đóng) x 6 tháng = 10.320.000 đồng. Mức phạt hành chính là 12% x 10.320.000đ = 1.238.400 đồng, đồng thời phải nộp lãi 0,03%/ngày trên số tiền truy đóng.
Lưu ý quan trọng
- Cơ quan BHXH có quyền xem xét lại tính chất hợp đồng nếu phát hiện thực tế là quan hệ lao động, dù hợp đồng ghi là thực tập.
- Người lao động có hành vi thỏa thuận với người sử dụng lao động để không tham gia BHXH cũng bị phạt tiền từ 500.000 đến 1.000.000 đồng.
- Doanh nghiệp không niêm yết công khai thông tin đóng BHXH hoặc không cung cấp thông tin cho người lao động khi có yêu cầu sẽ bị phạt từ 500.000 đến 1.000.000 đồng.
- Người lao động có thể chủ động theo dõi quá trình tham gia BHXH của mình qua ứng dụng VssID (Bảo hiểm xã hội số) để kịp thời phát hiện vi phạm.
