Người lao động vẫn được pháp luật bảo vệ quyền lợi về BHXH ngay cả khi công ty chưa đóng hoặc đóng chưa đủ. Tuy nhiên, việc giải quyết các chế độ có thể bị ảnh hưởng ở một số trường hợp thực tế.
I. Quyền lợi của người lao động theo Luật BHXH 2024
- Được pháp luật bảo vệ: Người lao động cơ bản vẫn được hưởng các chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp ngay cả khi công ty chưa đóng hoặc đóng chưa đủ BHXH.
- Trách nhiệm của doanh nghiệp: Doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền BHXH còn nợ và tiền lãi chậm đóng. Nếu người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ hoặc chấm dứt hợp đồng, công ty phải đóng đủ các khoản nợ này.
- Trường hợp doanh nghiệp phá sản/giải thể: Cơ quan BHXH sẽ xác nhận sổ BHXH đến thời điểm doanh nghiệp đã đóng đủ, bảo vệ phần quyền lợi đã được tích lũy của người lao động.
II. Quy trình xử lý và chốt sổ BHXH khi công ty nợ
Cơ quan BHXH sẽ thực hiện chốt sổ và ghi nhận thời gian đóng hợp lệ đến tháng cuối cùng mà công ty đã thực nộp tiền. Phần thời gian công ty còn nợ sẽ tạm thời chưa được ghi nhận.
- Xác nhận thời gian đã đóng: Dù công ty còn nợ, người lao động vẫn có quyền làm đơn yêu cầu cơ quan BHXH chốt sổ để xác nhận quá trình đã đóng, tạo điều kiện giải quyết các chế độ khác.
- Giải quyết quyền lợi sau khi nộp bù: Khi doanh nghiệp đóng bù khoản nợ, cơ quan BHXH sẽ ghi nhận bổ sung thời gian còn thiếu trên sổ, và các chế độ liên quan sẽ được giải quyết tiếp theo quy định.
III. Biện pháp xử lý doanh nghiệp nợ BHXH (Cập nhật 2025)
- Phạt tiền lãi chậm đóng: Kể từ ngày 01/07/2025, doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH sẽ phải nộp thêm số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng.
- Xử lý hình sự: Hành vi trốn đóng BHXH với số tiền lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
IV. Giải pháp mới cho người lao động theo Nghị quyết 142/2024
- Chính phủ sẽ quy định về đối tượng, điều kiện và mức hỗ trợ để giải quyết chế độ hưu trí và tử tuất cho những người lao động bị ảnh hưởng.
- Nguồn tài chính cho việc hỗ trợ này sẽ được trích từ khoản thu xử lý chậm đóng, trốn đóng BHXH và khoản tiền phạt 0,03%/ngày.
V. Quyền chủ động của người lao động
- Kiểm tra và giám sát: Người lao động có quyền và nên chủ động kiểm tra quá trình đóng BHXH của mình thông qua ứng dụng VssID hoặc Cổng thông tin điện tử của BHXH Việt Nam.
- Yêu cầu chốt sổ: Khi phát hiện công ty nợ BHXH và cần giải quyết quyền lợi, người lao động có thể làm đơn yêu cầu cơ quan BHXH chốt sổ cho thời gian đã đóng.
- Khiếu nại, tố cáo: Phản ánh, khiếu nại hoặc tố cáo vi phạm đến cơ quan BHXH, thanh tra lao động hoặc khởi kiện ra tòa nếu cần thiết.
VI. Ảnh hưởng thực tế đối với người lao động
Trong thời gian công ty nợ kéo dài, người lao động có thể không được giải quyết các chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản, và gặp khó khăn khi khám chữa bệnh BHYT. Nghiêm trọng hơn, họ có thể không đủ điều kiện hưởng lương hưu đúng hạn. Theo thống kê, cả nước có gần 300.000 người lao động đang bị ảnh hưởng quyền lợi do tình trạng này, nhiều người rơi vào cảnh ‘5 không’ vì không chốt được sổ BHXH.
Ví dụ thực tế
Công ty A nợ tiền BHXH từ tháng 1 đến tháng 6/2024. Nếu người lao động nghỉ việc vào tháng 7/2024, BHXH chỉ giải quyết tính đến số tháng đã đóng. Khi công ty nộp bổ sung phần nợ sau đó thì quyền lợi sẽ được xác nhận thêm trên sổ để người lao động được hưởng tiếp các chế độ liên quan.
Lưu ý quan trọng
- Chỉ thời gian đã đóng BHXH mới được xác nhận và hưởng quyền lợi.
- Thời gian công ty nợ chưa đóng sẽ chưa được giải quyết chế độ cho đến khi doanh nghiệp hoàn tất đóng BHXH.
- Người lao động nên chủ động kiểm tra và phản ánh nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm.
