Người lao động được rút bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần sau khi nghỉ việc tùy thuộc vào thời điểm bắt đầu tham gia hệ thống an sinh xã hội. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/7/2025), quy định về thời gian chờ và điều kiện hưởng được phân hóa rõ rệt giữa hai nhóm đối tượng.
I. Quy định về thời gian nghỉ việc để được rút BHXH 1 lần
1. Đối với người có thời gian đóng BHXH trước ngày 01/7/2025
Người lao động thuộc nhóm này được quyền rút BHXH một lần sau 12 tháng nghỉ việc nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau (theo quy định tại Điều 70 Luật BHXH 2024):
- Đã chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thôi việc.
- Sau 12 tháng kể từ khi nghỉ việc, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không tham gia BHXH tự nguyện.
- Có tổng thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm.
- Có đơn đề nghị hưởng BHXH một lần.
2. Đối với người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 01/7/2025 trở đi
Nhóm đối tượng này không còn được áp dụng quy định rút BHXH một lần sau 12 tháng nghỉ việc. Thay vào đó, người lao động chỉ được giải quyết hưởng một lần ngay khi thuộc một trong các trường hợp đặc biệt sau:
- Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH.
- Ra nước ngoài để định cư.
- Mắc một trong các bệnh hiểm nghèo: Ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS.
- Người có mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Người khuyết tật đặc biệt nặng.
II. Cập nhật mới về hồ sơ thủ tục
Quy trình giải quyết chế độ BHXH một lần hiện nay đã được đơn giản hóa để tạo thuận lợi cho người dân:
- Hồ sơ rút gọn: Người lao động không bắt buộc phải nộp Quyết định nghỉ việc/thôi việc (trừ trường hợp đặc thù đối với công chức, viên chức, lực lượng vũ trang nếu cần đối chiếu).
- Thành phần hồ sơ chính: Chỉ cần Sổ BHXH, Đơn đề nghị hưởng BHXH một lần (Mẫu 14-HSB) và giấy tờ tùy thân (CCCD/VNeID).
- Hình thức nộp: Có thể nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia/VssID.
Ví dụ thực tế
- Trường hợp 1 (Được rút sau 12 tháng): Anh A tham gia BHXH từ năm 2020, nghỉ việc tháng 8/2025. Do có thời gian đóng trước ngày 01/7/2025, anh A được bảo lưu quyền lợi cũ. Đến tháng 8/2026 (sau 12 tháng), nếu anh chưa đi làm lại và chưa đóng BHXH đủ 20 năm, anh A được nộp hồ sơ rút 1 lần.
- Trường hợp 2 (Không được rút sau 12 tháng): Chị B bắt đầu đi làm và đóng BHXH lần đầu tiên vào tháng 9/2025. Chị nghỉ việc vào tháng 12/2025. Đến tháng 12/2026, chị B không được rút BHXH một lần, trừ khi chị thuộc diện ra nước ngoài định cư hoặc mắc bệnh hiểm nghèo theo danh mục quy định.
Lưu ý quan trọng
- Hệ quả thiệt thòi: Rút BHXH 1 lần đồng nghĩa với việc “xóa sạch” thời gian đã đóng. Người lao động sẽ mất cơ hội hưởng lương hưu và không được cấp thẻ BHYT miễn phí (với mức hưởng 95%) khi về già.
- Quyền lợi tử tuất: Khi đã rút hết BHXH 1 lần, nếu không may qua đời, thân nhân sẽ không được hưởng tiền tuất hàng tháng hoặc tuất một lần từ quỹ hưu trí.
- Cơ hội cộng nối: Pháp luật khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng (không rút ngay) để khi đi làm lại có thể cộng nối thời gian, nhằm đủ điều kiện hưởng lương hưu sau này.
