Khi người lao động qua đời, thân nhân có thể được hưởng các chế độ tử tuất của bảo hiểm xã hội (BHXH) theo quy định hiện hành. Bài viết sau sẽ giải thích các điều kiện, đối tượng và cách tính trợ cấp tử tuất BHXH một cách chi tiết.
I. Đối tượng và điều kiện hưởng chế độ tử tuất
Khi người lao động qua đời, thân nhân được hưởng các chế độ tử tuất trong bảo hiểm xã hội (BHXH) bao gồm: trợ cấp mai táng, trợ cấp tuất hàng tháng, và trợ cấp tuất một lần. Chế độ này áp dụng cho cả người tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.
Thân nhân được hưởng chế độ khi người lao động thuộc một trong các trường hợp sau:
- Đang tham gia BHXH và có thời gian đóng từ đủ 15 năm trở lên (theo quy định mới); hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH có tổng thời gian đóng đủ 15 năm trở lên.
- Đang hưởng lương hưu.
- Chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
- Đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.
II. Chi tiết các loại trợ cấp tử tuất
1. Trợ cấp mai táng
Người lo mai táng cho người lao động qua đời được hưởng trợ cấp một lần bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó qua đời.
2. Trợ cấp tuất hàng tháng
Tuy nhiên, không yêu cầu điều kiện về thời gian đóng BHXH nếu người lao động chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc đang hưởng lương hưu. Theo quy định của Luật BHXH 2024 (có hiệu lực từ 01/07/2025), mức hưởng và đối tượng được quy định như sau:
- Mức hưởng: Mỗi thân nhân đủ điều kiện được hưởng 50% mức tham chiếu. Trường hợp thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng thì mức hưởng là 70% mức tham chiếu.
- Đối tượng thân nhân hưởng: Con dưới 18 tuổi (bao gồm cả con được sinh ra sau khi người lao động chết); con từ 18 tuổi trở lên nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ của vợ hoặc chồng nếu đủ điều kiện về tuổi và khả năng lao động theo quy định.
3. Trợ cấp tuất một lần
Trường hợp người lao động qua đời không đủ điều kiện hưởng trợ cấp hàng tháng hoặc thân nhân có nguyện vọng hưởng trợ cấp một lần (trừ trường hợp có con dưới 6 tuổi) thì được hưởng trợ cấp tuất một lần. Mức hưởng được tính theo số năm đã đóng BHXH, trong đó mỗi năm tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Thời gian đóng BHXH có tháng lẻ từ 1 đến 6 tháng được tính là nửa năm, từ 7 đến 11 tháng được tính là 1 năm.
Lưu ý: Đối với người đang hưởng lương hưu mà qua đời, mức trợ cấp tuất một lần được tính dựa trên thời gian đã hưởng lương hưu, không áp dụng cách tính theo số năm đóng BHXH như trên.
III. Quyền lựa chọn của thân nhân
Thân nhân có quyền lựa chọn giữa hưởng trợ cấp hằng tháng hoặc một lần. Tuy nhiên, nếu có thân nhân thuộc trường hợp bắt buộc phải hưởng trợ cấp hằng tháng (như có con dưới 6 tuổi), thì không được lựa chọn hưởng một lần.
