Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) có hiệu lực, mở rộng đáng kể đối tượng tham gia BHXH bắt buộc với 07 nhóm mới, đồng thời điều chỉnh nhiều điểm quan trọng về tổ chức, chế tài và cách tính mức đóng. Dưới đây là thông tin chi tiết về nhóm đối tượng phải tham gia, phạm vi tổ chức liên quan, ví dụ thực tế và những lưu ý quan trọng.
I. Đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc
- Người lao động làm việc không trọn thời gian: Ký hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên, dù làm bán thời gian hoặc thử việc, với điều kiện tiền lương tháng đạt mức tham chiếu tối thiểu.
- Chủ hộ kinh doanh đã đăng ký: Hộ kinh doanh cá thể có đăng ký mã số thuế sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc (trước đây chỉ tự nguyện).
- Người quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã không hưởng lương: Bao gồm thành viên HĐQT, Tổng giám đốc, Giám đốc, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước/doanh nghiệp, các chức danh quản lý được bầu khác…
- Vợ/chồng đi công tác nhiệm kỳ ở nước ngoài: Không hưởng lương từ ngân sách, được cử đi cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam.
- Dân quân thường trực: Thuộc lực lượng dân quân thường trực theo quy định.
- Viên chức quốc phòng: Bổ sung thêm đối tượng làm việc trong lĩnh vực quốc phòng.
- Người lao động nước ngoài: Làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng từ 12 tháng trở lên (trừ một số trường hợp chuyển nội bộ hoặc miễn trừ do điều ước quốc tế).
II. Phạm vi tổ chức phải đóng BHXH
- Mở rộng sang nhiều tổ chức: Ngoài doanh nghiệp, tổ chức tại Việt Nam, còn bao gồm đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan thuộc Quân đội, Công an, cơ yếu; liên hiệp hợp tác xã và các tổ chức nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
Ví dụ thực tế
- Nhân viên bán hàng ký hợp đồng 6 tháng (4 giờ/ngày) với lương 5 triệu đồng/tháng (bằng mức lương tối thiểu vùng) phải tham gia BHXH.
- Chủ cửa hàng tạp hóa đã đăng ký kinh doanh phải đóng BHXH cho bản thân và người lao động (nếu có).
Lưu ý quan trọng
- Xử phạt vi phạm: Phạt 18-20% tổng số tiền trốn đóng, tối đa 75 triệu đồng. Truy thu tiền đóng, lãi phạt, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tái phạm.
- Cách tính mức đóng: Sử dụng “mức tham chiếu” thay “mức lương cơ sở” hiện hành (giai đoạn đầu, mức tham chiếu bằng 2,34 triệu đồng/tháng) làm cơ sở giới hạn tiền lương đóng BHXH (tối đa 20 lần mức tham chiếu).
- Quyền lợi: Không được rút BHXH một lần trừ 4 trường hợp: Đủ tuổi hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng; ra nước ngoài định cư; mắc bệnh hiểm nghèo; hoặc có thời gian đóng trước 01/7/2025 nhưng sau 12 tháng không tham gia.
