Người không có hợp đồng lao động hoàn toàn có thể tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện theo quy định mới, với nhiều quyền lợi hơn từ 01/07/2025. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết thủ tục, điều kiện và quyền lợi.
I. Điều kiện tham gia BHXH tự nguyện
- Là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên.
- Không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, hoặc trợ cấp xã hội hằng tháng.
II. Các trường hợp không được tham gia
- Người có quan hệ lao động thực tế: Dù không ký hợp đồng lao động, nếu nhận lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động thì phải tham gia BHXH bắt buộc, không thuộc diện tham gia tự nguyện.
III. Thủ tục, mức đóng và phương thức đóng
1. Hồ sơ và nơi nộp
- Hồ sơ cần chuẩn bị: Tờ khai tham gia (Mẫu TK1-TS) và bản sao Căn cước công dân.
- Nơi nộp: Nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH cấp huyện, các đại lý thu (như bưu điện), hoặc đăng ký online qua Cổng Dịch vụ công.
2. Mức đóng và hỗ trợ từ Nhà nước
- Mức đóng: Bằng 22% mức thu nhập tháng do bạn tự lựa chọn. Mức thu nhập này thấp nhất bằng mức chuẩn nghèo khu vực nông thôn (hiện là 1.500.000 đồng/tháng) và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu (hiện là 46.800.000 đồng/tháng).
- Hỗ trợ từ Nhà nước: Bạn sẽ được Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng, cụ thể:
- 50% mức đóng đối với người thuộc hộ nghèo.
- 40% mức đóng đối với người thuộc hộ cận nghèo.
- 30% mức đóng đối với người dân tộc thiểu số khác.
- 20% mức đóng đối với các đối tượng còn lại.
3. Phương thức đóng
Bạn có thể linh hoạt lựa chọn một trong các phương thức sau:
- Đóng hằng tháng.
- Đóng 3 tháng, 6 tháng, hoặc 12 tháng một lần.
- Đóng một lần cho nhiều năm về sau (tối đa 5 năm).
- Đóng một lần cho những năm còn thiếu (tối đa 10 năm) để đủ điều kiện hưởng lương hưu khi đã đủ tuổi nghỉ hưu.
IV. Quyền lợi khi tham gia BHXH tự nguyện
- Hưởng lương hưu: Khi đóng đủ từ 15 năm trở lên và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.
- Hưởng chế độ tử tuất: Người thân được nhận trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất một lần hoặc hằng tháng.
- Hưởng trợ cấp thai sản: Áp dụng từ ngày 01/07/2025, người lao động nữ tham gia sẽ được hưởng trợ cấp khi sinh con.
Ví dụ thực tế
- Được tham gia: Chị A (25 tuổi) bán hàng online tự do, không chịu sự quản lý của tổ chức nào → Đủ điều kiện đăng ký BHXH tự nguyện.
- Không được tham gia: Anh B làm shipper theo thỏa thuận miệng, nhận lương và chịu sự điều phối của công ty → Thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc.
Lưu ý quan trọng
- Xác định đúng đối tượng: Cần phân biệt rõ giữa lao động tự do và người có quan hệ lao động thực tế để tham gia đúng loại hình bảo hiểm.
- Những thay đổi lớn từ 01/07/2025: Thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu giảm xuống còn 15 năm (thay vì 20 năm); mức hỗ trợ của nhà nước tăng lên; và bổ sung thêm quyền lợi thai sản.
- Một đối tượng mới được tham gia BHXH tự nguyện từ 01/07/2025 là người lao động đang trong thời gian tạm hoãn hợp đồng lao động (trừ khi hai bên có thỏa thuận đóng BHXH bắt buộc trong thời gian này)
