Khi thuê nhân viên dưới 18 tuổi, người sử dụng lao động cần tuân thủ các quy định chặt chẽ về độ tuổi, thời giờ làm việc, điều kiện lao động, hợp đồng và mức xử phạt để đảm bảo an toàn cho người lao động và tránh bị phạt.
I. Định nghĩa và phân loại lao động vị thành niên
- Người chưa đủ 18 tuổi được coi là lao động vị thành niên và chia làm 3 nhóm tuổi với quy định riêng.
- Chưa đủ 13 tuổi: chỉ được làm các công việc nghệ thuật, thể dục thể thao không gây hại, có sự đồng ý của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.
- Từ đủ 13 đến chưa đủ 15 tuổi: chỉ làm công việc nhẹ theo danh mục quy định.
- Từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi: không được làm công việc hoặc làm việc tại nơi bị cấm sử dụng lao động vị thành niên.
II. Quy định khi sử dụng lao động dưới 18 tuổi
1. Nguyên tắc sử dụng lao động vị thành niên
- Công việc phải phù hợp sức khỏe, đảm bảo phát triển thể lực và trí lực.
- Phải có sự đồng ý của cha/mẹ hoặc người giám hộ.
- Lập sổ theo dõi riêng và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
- Tạo điều kiện học tập, đào tạo nghề nghiệp.
2. Điều kiện giao kết hợp đồng lao động
- Hợp đồng lao động phải bằng văn bản.
- Đối với người từ 15 đến dưới 18 tuổi: ký kết trực tiếp với người lao động và phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.
- Đối với người dưới 15 tuổi: ký kết với người đại diện theo pháp luật và phải có sự đồng ý của người dưới 15 tuổi.
- Giờ làm việc không ảnh hưởng thời gian học tập, bắt buộc có giấy khám sức khỏe, kiểm tra sức khỏe định kỳ tối thiểu 6 tháng/lần, đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động.
3. Thời giờ làm việc theo độ tuổi
- Dưới 15 tuổi: Tối đa 4 giờ/ngày, 20 giờ/tuần, không làm thêm giờ hoặc ca đêm.
- Từ 15 đến dưới 18 tuổi: Tối đa 8 giờ/ngày, 40 giờ/tuần. Chỉ được làm thêm giờ, ca đêm với một số công việc nhất định.
4. Khám sức khỏe và sổ theo dõi
- Phải có giấy khám sức khỏe từ cơ sở y tế có thẩm quyền xác nhận phù hợp với công việc.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ tối thiểu 6 tháng/lần và ghi nhận đầy đủ vào sổ theo dõi.
III. Công việc và nơi làm việc bị cấm hoặc được phép
1. Công việc và nơi làm việc bị cấm
- Mang vác vật nặng quá sức, sản xuất kinh doanh rượu bia, thuốc lá, sử dụng hóa chất, bảo dưỡng máy móc, phá dỡ xây dựng, lặn biển, đánh bắt xa bờ, nấu hàn kim loại…
- Nơi làm việc như dưới nước, dưới lòng đất, công trường xây dựng, nơi tiếp xúc vi sinh vật gây bệnh, hố sâu, giá cao trên 2 mét…
2. Công việc được phép cho các nhóm tuổi
- Người 13-15 tuổi chỉ làm công việc nhẹ theo danh mục quy định.
- Người dưới 13 tuổi chỉ làm công việc nghệ thuật, thể dục thể thao khi được cơ quan chuyên môn cấp phép.
IV. Xử phạt với hành vi sử dụng lao động vị thành niên trái quy định
- Phạt từ 1 triệu – 2 triệu đồng (đối với cá nhân): Không lập sổ theo dõi riêng hoặc thiếu thông tin.
- Phạt từ 20 triệu – 25 triệu đồng (đối với cá nhân): Không có sự đồng ý của người giám hộ, hợp đồng không phù hợp, không đảm bảo sức khỏe, vi phạm giờ làm việc, dùng vào công việc không cho phép.
- Phạt từ 50 triệu – 75 triệu đồng (đối với cá nhân): Giao việc đối với các công việc, ngành nghề hoặc sử dụng dưới 13 tuổi làm việc ngoài danh mục được phép.
- Lưu ý: Mức phạt đối với tổ chức/doanh nghiệp bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân.
Ví dụ thực tế
- Nhà hàng tuyển lao động 16 tuổi làm phụ bàn cần:
- Có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ/người đại diện theo pháp luật.
- Ký hợp đồng bằng văn bản trực tiếp với người lao động (16 tuổi).
- Lập sổ theo dõi ghi rõ thông tin cá nhân và kết quả khám sức khỏe.
- Có giấy khám sức khỏe phù hợp công việc.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng/lần.
- Bố trí giờ làm phù hợp luật (không quá 8 giờ/ngày, 40 giờ/tuần).
- Công việc phụ bàn là công việc được phép với nhóm tuổi này.
Lưu ý quan trọng
- Không lập sổ theo dõi, không có sự đồng ý bằng văn bản hoặc dùng sai giờ làm, hợp đồng không đúng quy định, giao các công việc bị cấm sẽ bị xử phạt nghiêm trọng.
- Bảo vệ quyền lợi của lao động vị thành niên là trách nhiệm pháp lý bắt buộc đối với doanh nghiệp.
