Năm 2026 được xem là một năm thay đổi chính sách thuế quan trọng đối với các hộ kinh doanh tại Việt Nam. Hàng loạt thay đổi lớn như bãi bỏ lệ phí môn bài, xóa bỏ thuế khoán và nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm sẽ tác động sâu sắc đến hoạt động của hàng triệu chủ hộ.
Việc chuyển từ cơ chế “khoán theo ấn định” sang “tự kê khai, tự chịu trách nhiệm” đòi hỏi các chủ hộ kinh doanh phải nắm vững quy định mới để tuân thủ đúng, tránh rủi ro pháp lý và tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính của mình. Trong bài viết này, Thuận Thiên sẽ tổng hợp đầy đủ và chi tiết nhất về các loại thuế hộ kinh doanh cần phải đóng từ năm 2026, kèm theo cách tính, ví dụ minh họa và những lưu ý quan trọng mà bạn không thể bỏ qua.
Cơ sở pháp lý
- Nghị quyết 198/2025/QH15: Về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, quy định bãi bỏ lệ phí môn bài và thuế khoán.
- Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15: Nâng ngưỡng không chịu thuế GTGT lên 500 triệu đồng/năm.
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15: Nâng ngưỡng miễn thuế TNCN từ kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm và bổ sung cách tính thuế trên lợi nhuận.
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15: Bổ sung chủ hộ kinh doanh có đăng ký vào đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ 01/7/2025.
- Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14: Quy định chung về việc kê khai, nộp thuế và xử lý vi phạm.
- Luật số 149/2025/QH15 của Quốc hội: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng
I. Tóm tắt 3 thay đổi lớn nhất về thuế hộ kinh doanh từ năm 2026
Từ ngày 01/01/2026, hệ thống thuế áp dụng cho hộ, cá nhân kinh doanh được tái cấu trúc toàn diện theo hướng minh bạch và hiện đại hơn. Dưới đây là 3 thay đổi cốt lõi mà mọi chủ hộ kinh doanh bắt buộc phải nắm vững:
- Bãi bỏ hoàn toàn Lệ phí môn bài: Theo Khoản 7 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15, từ kỳ tính thuế năm 2026, tất cả doanh nghiệp và hộ kinh doanh sẽ không còn phải kê khai và nộp lệ phí môn bài hàng năm. Đây là một tin vui giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục và chi phí cho các hộ kinh doanh.
- Xóa bỏ cơ chế Thuế khoán: Thay vì được cơ quan thuế ấn định một mức thuế cố định hàng tháng/quý như trước đây, từ năm 2026, tất cả các hộ kinh doanh sẽ chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự tính và tự nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế phát sinh. Điều này đòi hỏi hộ kinh doanh phải ghi chép sổ sách và sử dụng hóa đơn điện tử một cách nghiêm túc.
- Nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm: Cả Luật Thuế GTGT và Luật Thuế TNCN sửa đổi đều thống nhất nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế từ 100-200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Nếu doanh thu cả năm của hộ kinh doanh từ 500 triệu đồng trở xuống, hộ sẽ không phải nộp cả thuế GTGT và thuế TNCN.
II. Các loại thuế và nghĩa vụ tài chính hộ kinh doanh phải đóng từ 2026
Sau khi tái cấu trúc, nghĩa vụ tài chính chính của đa số hộ kinh doanh từ năm 2026 sẽ tập trung vào 2 loại thuế chính và nghĩa vụ bảo hiểm xã hội. Cụ thể như sau:
1. Thuế giá trị gia tăng (GTGT)
Đây là loại thuế gián thu, tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Hộ kinh doanh là người nộp thuế GTGT nếu có hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế và có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm.
2. Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) từ hoạt động kinh doanh
Đây là khoản thuế trực thu, đánh vào thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh của chủ hộ. Tương tự thuế GTGT, hộ kinh doanh chỉ phải nộp thuế TNCN khi có tổng doanh thu trong năm vượt 500 triệu đồng.
3. Các sắc thuế đặc thù khác (nếu có)
Một số hộ kinh doanh hoạt động trong các lĩnh vực đặc biệt có thể phải nộp thêm các loại thuế khác, bao gồm:
- Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB): Nếu kinh doanh các mặt hàng như rượu, bia, thuốc lá, ô tô dưới 24 chỗ, hoặc các dịch vụ như vũ trường, karaoke, casino…
- Thuế bảo vệ môi trường: Nếu sản xuất hoặc nhập khẩu các sản phẩm gây tác động xấu đến môi trường như xăng dầu, túi ni lông khó phân hủy…
- Thuế xuất khẩu, nhập khẩu: Nếu hộ kinh doanh trực tiếp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới Việt Nam.
Phần lớn các hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ thông thường sẽ không phát sinh các loại thuế đặc thù này.
III. Hướng dẫn chi tiết cách tính thuế cho hộ kinh doanh từ năm 2026
1. Ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm: Khi nào hộ kinh doanh không phải nộp thuế?
Theo quy định mới tại Luật Thuế TNCN 2025 và Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15, hộ, cá nhân kinh doanh có tổng doanh thu trong năm dương lịch từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ được miễn nộp cả hai loại thuế chính:
- Không phải nộp thuế thu nhập cá nhân từ hoạt động kinh doanh.
- Không phải nộp thuế giá trị gia tăng.
Lưu ý quan trọng: Mặc dù được miễn nộp thuế, các hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thông báo, kê khai doanh thu thực tế phát sinh trong năm và ghi chép sổ sách tối thiểu theo hướng dẫn của cơ quan thuế.
Ví dụ 1 – Hộ không phải nộp thuế:
Chị A kinh doanh một cửa hàng tạp hóa nhỏ có doanh thu bình quân 40 triệu đồng/tháng. Tổng doanh thu năm 2026 của chị là 40 triệu x 12 = 480 triệu đồng. Do doanh thu dưới 500 triệu đồng, chị A không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN cho năm 2026, nhưng vẫn phải kê khai doanh thu với cơ quan thuế.
2. Cách tính Thuế Giá trị gia tăng (GTGT)
Đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm, thuế GTGT chủ yếu được tính theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu.
Công thức tính:
Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế GTGT × Tỷ lệ % GTGT theo ngành nghề
Trong đó, Doanh thu tính thuế GTGT = Tổng doanh thu trong năm (không được trừ 500 triệu)
Tỷ lệ % GTGT được kế thừa ổn định từ các quy định trước đây (Phụ lục I Thông tư 40/2021/TT-BTC), cụ thể:
| Nhóm ngành kinh doanh chính | Tỷ lệ GTGT trên doanh thu |
|---|---|
| Phân phối, bán buôn, bán lẻ hàng hóa | 1% |
| Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu | 5% |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | 3% |
| Hoạt động kinh doanh khác | 2% |
Ví dụ 2 – Tính thuế GTGT:
Hộ kinh doanh của anh B bán lẻ quần áo, có tổng doanh thu năm 2026 là 900 triệu đồng.
- Doanh thu tính thuế GTGT: 900.000.000
- Ngành nghề: Bán lẻ hàng hóa, áp dụng tỷ lệ GTGT là 1%.
- Số thuế GTGT phải nộp năm 2026: 900.000.000 × 1% = 9.000.000 đồng.
3. Cách tính Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN)
Từ năm 2026, Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 cho phép hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm được lựa chọn một trong hai phương pháp tính thuế sau:
Phương án 1: Tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu (Khi không xác định được chi phí)
Phương pháp này phù hợp với các hộ kinh doanh nhỏ, không có hệ thống sổ sách, chứng từ chi phí đầy đủ.
Công thức tính:
Thuế TNCN phải nộp = Doanh thu tính thuế TNCN × Tỷ lệ % TNCN theo ngành nghề
Trong đó, Doanh thu tính thuế TNCN = Tổng doanh thu trong năm – 500.000.000 đồng.
Bảng tỷ lệ % thuế TNCN tham khảo theo ngành nghề:
| Nhóm ngành kinh doanh chính | Tỷ lệ TNCN trên doanh thu |
|---|---|
| Phân phối, cung cấp hàng hóa | 0,5% |
| Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu | 2% |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu | 1,5% |
| Cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, xổ số, bán hàng đa cấp | 5% |
| Hoạt động kinh doanh khác | 1% |
Phương án 2: Tính thuế trên thu nhập tính thuế (Lợi nhuận)
Phương pháp này áp dụng cho các hộ kinh doanh có khả năng hạch toán và chứng minh được chi phí hợp lệ, hợp pháp liên quan đến hoạt động kinh doanh.
Công thức tính:
Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế × Thuế suất
Trong đó:
- Thu nhập tính thuế (Lợi nhuận) = Doanh thu – Chi phí được trừ.
- Lưu ý: Phần doanh thu trong ngưỡng 500 triệu đồng không được tính vào thu nhập chịu thuế.
Mức thuế suất áp dụng theo khung doanh thu như sau:
- Doanh thu năm từ trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng: Thuế suất 15%.
- Doanh thu năm từ trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng: Thuế suất 17%.
- Doanh thu năm trên 50 tỷ đồng: Thuế suất 20%.
4. Ví dụ minh họa tổng hợp tính thuế TNCN
Xét trường hợp một quán ăn của chị C có doanh thu năm 2026 là 1,5 tỷ đồng.
- Trường hợp 1: Chị C không hạch toán được chi phí và chọn nộp theo tỷ lệ trên doanh thu.
- Ngành nghề: Dịch vụ ăn uống, tỷ lệ TNCN là 2%.
- Doanh thu tính thuế TNCN: 1.500.000.000 – 500.000.000 = 1.000.000.000 đồng.
- Số thuế TNCN phải nộp: 1.000.000.000 × 2% = 20.000.000 đồng.
- Trường hợp 2: Chị C có đầy đủ hóa đơn, chứng từ và hạch toán được chi phí là 1,1 tỷ đồng.
- Doanh thu: 1,5 tỷ đồng (thuộc khung thuế suất 15%).
- Thu nhập tính thuế (Lợi nhuận): 1.500.000.000 – 1.100.000.000 = 400.000.000 đồng.
- Số thuế TNCN phải nộp: 400.000.000 × 15% = 60.000.000 đồng.
Trong ví dụ này, việc nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu có lợi hơn. Tuy nhiên, nếu biên lợi nhuận thấp, việc hạch toán chi phí đầy đủ để nộp thuế trên lợi nhuận có thể giúp hộ kinh doanh tiết kiệm được một khoản thuế đáng kể. Các chủ hộ cần cân nhắc kỹ lưỡng để chọn phương án tối ưu nhất.
IV. Các nghĩa vụ quan trọng khác ngoài thuế
1. Lệ phí môn bài: Chính thức bãi bỏ từ 01/01/2026
Đây là một trong những thay đổi được mong chờ nhất. Từ năm 2026, hộ kinh doanh không còn nghĩa vụ kê khai và nộp lệ phí môn bài. Các mức nộp 300.000, 500.000 hay 1.000.000 đồng/năm sẽ không còn được áp dụng.
2. Nghĩa vụ về hóa đơn điện tử và sổ sách kế toán
Việc xóa bỏ thuế khoán đồng nghĩa với việc tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu. Do đó, nghĩa vụ về hóa đơn và sổ sách trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
- Hóa đơn điện tử: Hộ kinh doanh, đặc biệt là các hộ trong lĩnh vực bán lẻ, ăn uống, cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm, bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Các hộ kinh doanh khác được khuyến khích sử dụng để minh bạch hóa hoạt động.
- Sổ sách kế toán: Tất cả các hộ kinh doanh đều phải ghi chép sổ sách doanh thu theo mẫu đơn giản. Nếu muốn tính thuế TNCN theo lợi nhuận, hộ kinh doanh phải lập sổ kế toán ghi nhận cả doanh thu và chi phí một cách đầy đủ.
3. Nghĩa vụ bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc
Đây là một nghĩa vụ mới và rất quan trọng mà nhiều chủ hộ có thể bỏ sót. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 01/7/2025:
- Đối với chủ hộ kinh doanh: Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Mức đóng tối thiểu hàng tháng là 690.300 đồng/tháng (tương đương mức tham chiếu 2.340.000 đồng x 29,5%).
- Đối với người lao động: Nếu hộ kinh doanh có thuê mướn lao động theo hợp đồng từ 1 tháng trở lên, chủ hộ phải có trách nhiệm đăng ký và đóng BHXH, BHYT, BHTN đầy đủ cho người lao động theo quy định.
Không tuân thủ nghĩa vụ BHXH có thể dẫn đến các khoản phạt, truy thu và lãi chậm đóng rất lớn, thường cao hơn nhiều so với tiền thuế.
V. Quyền lợi và rủi ro trong bối cảnh chính sách mới
1. Quyền lợi mới nếu hộ kinh doanh tuân thủ tốt
Nghị quyết 198/2025/QH15 không chỉ siết chặt quản lý mà còn mang lại những quyền lợi rõ ràng cho các hộ kinh doanh tuân thủ tốt pháp luật thuế:
- Giới hạn số lần thanh tra, kiểm tra: Mỗi hộ kinh doanh sẽ không bị thanh tra quá 1 lần/năm và kiểm tra tại trụ sở không quá 1 lần/năm (trừ khi có dấu hiệu vi phạm rõ ràng).
- Ưu tiên kiểm tra từ xa: Cơ quan thuế sẽ ưu tiên sử dụng dữ liệu từ hóa đơn điện tử để kiểm tra, giảm thiểu việc kiểm tra trực tiếp tại cơ sở kinh doanh.
- Miễn kiểm tra thực tế: Hộ kinh doanh được đánh giá là tuân thủ tốt pháp luật (kê khai đầy đủ, nộp thuế đúng hạn, sử dụng hóa đơn điện tử) sẽ được miễn kiểm tra thực tế tại cơ sở.
2. Rủi ro pháp lý nếu không tuân thủ
Với cơ chế quản lý mới dựa trên dữ liệu lớn, việc “làm theo thói quen cũ” như không kê khai, kê khai đối phó sẽ mang lại nhiều rủi ro nghiêm trọng:
- Bị ấn định doanh thu và truy thu thuế: Nếu không kê khai hoặc kê khai thấp hơn so với dữ liệu thực tế (từ ngân hàng, sàn TMĐT…), hộ kinh doanh có thể bị cơ quan thuế ấn định doanh thu và truy thu số thuế còn thiếu trong nhiều năm.
- Bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế: Mức phạt có thể lên đến 20% số tiền thuế thiếu, hoặc từ 1 đến 3 lần số thuế trốn nếu hành vi có tính chất nghiêm trọng.
- Bị tính tiền chậm nộp và áp dụng biện pháp cưỡng chế: Ngoài số thuế phải nộp và tiền phạt, hộ kinh doanh còn phải chịu tiền chậm nộp và có thể bị áp dụng các biện pháp như trích tiền từ tài khoản ngân hàng, kê biên tài sản.
VI. Tóm tắt Các loại thuế hộ kinh doanh cần phải đóng từ năm 2026
Tóm lại, từ năm 2026, các loại thuế hộ kinh doanh phải đóng đã có những thay đổi mang tính cách mạng. Hộ kinh doanh không còn phải lo lắng về lệ phí môn bài hay cách tính thuế khoán phức tạp. Thay vào đó, bạn chỉ cần tập trung vào hai loại thuế chính là Thuế GTGT và Thuế TNCN, với ngưỡng miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm.
Tuy nhiên, điều này đi kèm với trách nhiệm tự kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử và ghi chép sổ sách minh bạch. Việc nắm vững các quy định mới không chỉ giúp các chủ hộ tuân thủ pháp luật, tránh các rủi ro không đáng có mà còn mở ra cơ hội tối ưu hóa chi phí thuế và xây dựng hồ sơ tài chính vững mạnh để phát triển kinh doanh bền vững.
