Từ kỳ tính thuế năm 2026, các quy định về thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) và giảm trừ gia cảnh đã có những thay đổi đột phá theo Luật Thuế TNCN 2025 và Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Mức giảm trừ cho người phụ thuộc đã tăng mạnh lên 6,2 triệu đồng/tháng, giúp người lao động giảm đáng kể gánh nặng thuế.
Tuy nhiên, việc nắm rõ điều kiện, hồ sơ và thủ tục đăng ký chính xác là vô cùng quan trọng để tránh các rủi ro bị truy thu hoặc xử phạt. Trong bài viết này, Thuận Thiên sẽ tổng hợp và hướng dẫn chi tiết cách đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc theo quy định mới nhất, áp dụng cho năm 2026.
Cơ sở pháp lý
- Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 – Luật số 109/2025/QH15: Có hiệu lực từ 01/7/2026, nhưng các quy định về thu nhập từ tiền lương, tiền công áp dụng cho toàn bộ kỳ tính thuế năm 2026.
- Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15: Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh, có hiệu lực từ 01/01/2026.
- Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14: Quy định về thời hạn nộp hồ sơ khai thuế và quyết toán thuế.
- Thông tư 111/2013/TT-BTC: Hướng dẫn chi tiết về đối tượng, điều kiện và hồ sơ chứng minh người phụ thuộc (vẫn còn hiệu lực cho đến khi có thông tư thay thế).
- Thông tư 80/2021/TT-BTC: Hướng dẫn về các mẫu biểu đăng ký người phụ thuộc như Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN (vẫn còn hiệu lực cho đến khi có thông tư thay thế).
I. Toàn cảnh thay đổi về giảm trừ gia cảnh và thuế TNCN từ 2026
Từ ngày 01/01/2026, cách tính thuế TNCN từ tiền lương, tiền công phải áp dụng theo quy định mới của Luật số 109/2025/QH15 và Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, thay thế hoàn toàn các quy định cũ. Dưới đây là ba thay đổi lớn tác động trực tiếp đến mọi người lao động.
1. Tăng mạnh mức giảm trừ gia cảnh
Đây là thay đổi được quan tâm nhất, giúp tăng thu nhập thực nhận của người lao động. Cụ thể:
- Đối với bản thân người nộp thuế: Tăng từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
- Đối với mỗi người phụ thuộc: Tăng từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng (74,4 triệu đồng/năm).
2. Biểu thuế lũy tiến từng phần rút gọn còn 5 bậc
Biểu thuế mới được rút từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, đồng thời nới rộng ngưỡng thu nhập tính thuế ở từng bậc. Điều này giúp giảm áp lực thuế cho người có thu nhập ở mức trung bình và khá.
- Các mức thuế suất mới: 5%, 10%, 20%, 30%, 35%.
- Ngưỡng thu nhập cho bậc cao nhất (35%) chỉ áp dụng cho phần thu nhập tính thuế trên 100 triệu đồng/tháng.
3. Công thức tính thuế được làm rõ
Luật mới nhấn mạnh và làm rõ các khoản được trừ trước khi xác định thu nhập tính thuế, bao gồm giảm trừ gia cảnh, các khoản bảo hiểm bắt buộc, đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học…
4. Bảng so sánh nhanh mức giảm trừ và biểu thuế cũ – mới
| Nội dung | Trước 2026 (Luật 2007, NQ 954/2020) | Từ kỳ tính thuế 2026 (Luật 2025, NQ 110/2025) |
|---|---|---|
| Bản thân người nộp thuế | 11.000.000 đồng/tháng (132 triệu/năm) | 15.500.000 đồng/tháng (186 triệu/năm) |
| Mỗi người phụ thuộc | 4.400.000 đồng/tháng (52,8 triệu/năm) | 6.200.000 đồng/tháng (74,4 triệu/năm) |
| Biểu thuế lũy tiến | 7 bậc, từ 5% – 35% | 5 bậc, từ 5% – 35%, nới rộng khoảng cách bậc |
II. Ai được coi là người phụ thuộc theo quy định mới?
Theo Luật Thuế TNCN 2025, người phụ thuộc là người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng. Để được đăng ký, người phụ thuộc phải thuộc các nhóm đối tượng dưới đây và đáp ứng điều kiện về thu nhập (nếu có).
Điều kiện chung về thu nhập: Đối với người trong độ tuổi lao động, phải bị khuyết tật, không có khả năng lao động. Đối với người ngoài độ tuổi lao động hoặc đang đi học, phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không vượt quá 1.000.000 đồng.
1. Con của người nộp thuế
Bao gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con ngoài giá thú, con riêng của vợ/chồng, đáp ứng một trong các điều kiện sau:
- Con dưới 18 tuổi (tính đủ theo tháng).
- Con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động.
- Con từ 18 tuổi trở lên đang theo học tại các bậc học (đại học, cao đẳng, trung cấp, dạy nghề…) và có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 1.000.000 đồng.
2. Vợ hoặc chồng của người nộp thuế
Vợ hoặc chồng đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
- Đang trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động, HOẶC đã ngoài độ tuổi lao động.
- Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không vượt quá 1.000.000 đồng.
3. Cha, mẹ và những người thân trực hệ
Bao gồm cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ nuôi hợp pháp. Điều kiện tương tự như vợ/chồng:
- Đã ngoài độ tuổi lao động.
- Nếu còn trong độ tuổi lao động thì phải bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
- Thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 1.000.000 đồng.
4. Các cá nhân khác không nơi nương tựa
Bao gồm anh, chị, em ruột; ông bà nội/ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột; cháu ruột… mà người nộp thuế đang trực tiếp nuôi dưỡng và đáp ứng các điều kiện về độ tuổi, khả năng lao động và thu nhập như trên.
Lưu ý quan trọng: Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần cho một người nộp thuế trong năm tính thuế. Vợ chồng cần thỏa thuận để một người đăng ký cho người phụ thuộc chung.
III. Hồ sơ cần chuẩn bị để đăng ký người phụ thuộc
Tính đến đầu năm 2026, các hướng dẫn chi tiết về hồ sơ vẫn áp dụng theo Thông tư 111/2013/TT-BTC và Thông tư 80/2021/TT-BTC cho tới khi có văn bản mới. Do đó, bạn cần chuẩn bị các giấy tờ sau:
1. Hồ sơ chung bắt buộc
- Bản đăng ký người phụ thuộc theo Mẫu số 07/ĐK-NPT-TNCN ban hành kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC.
- Bản sao giấy tờ tùy thân của người phụ thuộc (CCCD/CMND/Hộ chiếu hoặc Giấy khai sinh).
2. Hồ sơ chứng minh theo từng nhóm đối tượng
- Đối với con: Bản sao Giấy khai sinh. Nếu con trên 18 tuổi đang đi học, cần thêm Thẻ sinh viên hoặc Giấy xác nhận của nhà trường. Nếu con bị khuyết tật, cần Giấy xác nhận khuyết tật.
- Đối với vợ/chồng: Bản sao Giấy chứng nhận kết hôn và CCCD/CMND. Nếu trong độ tuổi lao động, cần giấy tờ chứng minh không có khả năng lao động.
- Đối với cha mẹ, ông bà, anh chị em: Bản sao CCCD/CMND và các giấy tờ chứng minh mối quan hệ (Giấy khai sinh, Sổ hộ khẩu…).
- Đối với các cá nhân khác không nơi nương tựa: Cần có Giấy xác nhận của UBND cấp xã/phường theo Mẫu 07/XN-NPT-TNCN (ban hành kèm TT 80/2021) về việc người đó không nơi nương tựa và đang được bạn trực tiếp nuôi dưỡng.
IV. Hướng dẫn thủ tục đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc
Người nộp thuế chỉ được tính giảm trừ khi đã đăng ký người phụ thuộc và được cơ quan thuế cấp mã số thuế. Có 3 cách phổ biến để thực hiện:
1. Đăng ký qua doanh nghiệp (tổ chức chi trả thu nhập)
Đây là hình thức phổ biến nhất đối với người lao động làm việc tại các công ty.
- Bước 1: Người lao động chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo hướng dẫn ở mục III và nộp cho phòng nhân sự/kế toán.
- Bước 2: Doanh nghiệp tổng hợp thông tin, nộp hồ sơ đăng ký điện tử cho cơ quan thuế qua phần mềm HTKK hoặc Cổng Thuế điện tử.
- Bước 3: Cơ quan thuế xử lý, cấp mã số thuế cho người phụ thuộc và trả kết quả cho doanh nghiệp.
2. Đăng ký trực tiếp tại cơ quan thuế
Hình thức này áp dụng cho cá nhân tự quyết toán thuế hoặc có nhiều nguồn thu nhập.
- Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ giấy đầy đủ.
- Bước 2: Nộp hồ sơ tại bộ phận một cửa của Chi cục Thuế nơi bạn cư trú.
- Bước 3: Nhận giấy hẹn và chờ kết quả từ cơ quan thuế.
3. Đăng ký online qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia
Đây là cách tiện lợi và chủ động nhất cho cá nhân.
- Bước 1: Truy cập Cổng Dịch vụ công Quốc gia (dichvucong.gov.vn) và đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử VNeID.
- Bước 2: Tìm kiếm thủ tục “Đăng ký người phụ thuộc (NPT) giảm trừ gia cảnh đối với thuế thu nhập cá nhân”.
- Bước 3: Kê khai thông tin theo mẫu, tải lên các bản scan hồ sơ chứng minh và ký số để nộp trực tuyến.
V. Thời hạn quan trọng cần nắm rõ
Việc đăng ký đúng thời hạn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bạn.
| Đối tượng nộp hồ sơ | Thời hạn đăng ký | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ủy quyền cho doanh nghiệp quyết toán | Chậm nhất ngày 31/03 của năm sau năm tính thuế | Doanh nghiệp sẽ nộp hồ sơ quyết toán thay bạn. |
| Cá nhân tự quyết toán thuế | Chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 4 kể từ ngày kết thúc năm dương lịch (thường là 30/04). | Nếu trùng ngày nghỉ lễ, thời hạn sẽ được dời sang ngày làm việc tiếp theo. |
| Đăng ký cho nhóm “người phụ thuộc khác” | Chậm nhất ngày 31/12 của năm tính thuế | Đây là quy định bắt buộc. Nếu đăng ký sau thời điểm này, bạn sẽ không được tính giảm trừ cho nhóm này trong năm đó. |
Đối với các trường hợp như con, vợ/chồng, cha mẹ, nếu bạn quên đăng ký trong năm, bạn vẫn có thể đăng ký bổ sung tại thời điểm quyết toán thuế và sẽ được tính giảm trừ từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
VI. Cách tính thuế TNCN 2026 khi có người phụ thuộc
1. Công thức tính thuế
Việc tính thuế TNCN được thực hiện qua 2 bước chính:
- Bước 1: Xác định Thu nhập tính thuế
Thu nhập tính thuế = Tổng thu nhập chịu thuế – Các khoản bảo hiểm bắt buộc – Các khoản giảm trừ (bản thân + người phụ thuộc) - Bước 2: Áp dụng biểu thuế lũy tiến 5 bậc
Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế × Thuế suất tương ứng
2. Biểu thuế lũy tiến 5 bậc (áp dụng từ kỳ tính thuế 2026)
| Bậc | Thu nhập tính thuế/tháng (triệu đồng) | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 | 30% |
| 5 | Trên 100 | 35% |
3. Ví dụ minh họa
Giả sử chị An có tổng thu nhập từ lương trong tháng 01/2026 là 30.000.000 đồng. Chị An phải đóng bảo hiểm bắt buộc là 10.5% (tương đương 3.150.000 đồng).
- Trường hợp 1: Chị An không có người phụ thuộc
- Tổng giảm trừ = 15.500.000 (bản thân).
- Thu nhập tính thuế = 30.000.000 – 3.150.000 – 15.500.000 = 11.350.000 đồng.
- Thuế TNCN = (10.000.000 × 5%) + (1.350.000 × 10%) = 500.000 + 135.000 = 635.000 đồng.
- Trường hợp 2: Chị An đăng ký 1 người phụ thuộc (con dưới 18 tuổi)
- Tổng giảm trừ = 15.500.000 (bản thân) + 6.200.000 (1 người phụ thuộc) = 21.700.000 đồng.
- Thu nhập tính thuế = 30.000.000 – 3.150.000 – 21.700.000 = 5.150.000 đồng.
- Thuế TNCN = 5.150.000 × 5% = 257.500 đồng.
Như vậy, chỉ cần đăng ký thành công 1 người phụ thuộc, chị An đã tiết kiệm được gần 377.500 đồng tiền thuế mỗi tháng.
VII. Rủi ro và các lỗi thường gặp khi đăng ký sai
Việc không đăng ký hoặc đăng ký sai thông tin người phụ thuộc có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng.
1. Hậu quả pháp lý
- Bị từ chối hồ sơ quyết toán thuế: Nếu thông tin người phụ thuộc bị sai hoặc trùng lặp, cơ quan thuế sẽ trả lại hồ sơ, yêu cầu giải trình và điều chỉnh, gây mất thời gian.
- Bị truy thu thuế và tính tiền chậm nộp: Nếu bị phát hiện khai sai người phụ thuộc không đủ điều kiện, bạn sẽ bị truy thu toàn bộ số thuế đã được giảm trừ sai, cộng với tiền chậm nộp 0,03%/ngày.
- Bị phạt vi phạm hành chính: Hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế có thể bị phạt từ 2 triệu đến 25 triệu đồng tùy theo mức độ vi phạm, theo quy định của Luật Quản lý thuế.
2. Các lỗi thường gặp và cách xử lý
- Lỗi trùng số giấy tờ: Thường xảy ra khi người phụ thuộc đã được cấp Mã số thuế cá nhân nhưng người nộp thuế không biết. Cách xử lý: Tra cứu MST của người phụ thuộc trên trang Thuế điện tử trước khi đăng ký.
- Khai người phụ thuộc không đủ điều kiện: Ví dụ con đi làm có thu nhập trên 1 triệu/tháng nhưng vẫn đăng ký. Cách xử lý: Rà soát kỹ điều kiện của từng người phụ thuộc trước khi khai.
- Đăng ký sai thời hạn: Đặc biệt là với nhóm “người phụ thuộc khác” (đăng ký sau 31/12). Cách xử lý: Nắm vững các mốc thời gian quan trọng.
VIII. Tóm tắt Hướng dẫn đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc theo quy định mới 2026
Việc đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc là một quyền lợi quan trọng giúp người lao động tối ưu hóa thu nhập của mình theo quy định mới từ năm 2026. Với mức giảm trừ tăng lên 15,5 triệu cho bản thân và 6,2 triệu cho mỗi người phụ thuộc, cùng biểu thuế 5 bậc thông thoáng hơn, gánh nặng thuế TNCN đã giảm đi đáng kể.
Để tận dụng tối đa lợi ích này, bạn cần chủ động rà soát đối tượng phụ thuộc, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và thực hiện đăng ký đúng thủ tục, đúng thời hạn. Việc làm này không chỉ giúp bạn tiết kiệm một khoản chi phí đáng kể mà còn đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật về thuế, tránh các rủi ro không đáng có.
