Từ ngày 01/01/2026, hệ thống thuế áp dụng cho hộ kinh doanh tại Việt Nam sẽ chứng kiến một cuộc cải cách lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Những thay đổi này bao gồm việc bãi bỏ hoàn toàn thuế khoán và lệ phí môn bài, đồng thời nâng ngưỡng miễn thuế lên gấp 5 lần, đạt 500 triệu đồng/năm.
Tuy nhiên, đi kèm với các ưu đãi là yêu cầu quản lý và kê khai thuế nghiêm ngặt hơn. Trong bài viết này, Thuận Thiên sẽ tổng hợp và phân tích chi tiết những thay đổi cốt lõi của thuế hộ kinh doanh và doanh nghiệp, giúp bạn chuẩn bị sẵn sàng cho quy định mới.
Cơ sở pháp lý
- Nghị Quyết 198/2025/QH15: Quy định về việc bãi bỏ thuế khoán, lệ phí môn bài và các chính sách hỗ trợ kinh tế tư nhân.
- Luật Thuế Thu Nhập Cá Nhân số 109/2025/QH15: Quy định về việc nâng ngưỡng miễn thuế TNCN và phân tầng thuế suất mới.
- Luật Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp số 67/2025/QH15: Áp dụng thuế suất TNDN phân tầng theo doanh thu cho doanh nghiệp.
- Luật Thuế Giá Trị Gia Tăng sửa đổi số 149/2025/QH15: Nâng ngưỡng miễn thuế GTGT lên 500 triệu đồng.
- Quyết Định 3389/QĐ-BTC: Hướng dẫn phân loại hộ kinh doanh thành 3 nhóm và phương pháp quản lý thuế tương ứng.
- Thông Tư 152/2025/TT-BTC: Hướng dẫn chi tiết về chế độ kế toán và sổ sách cho hộ kinh doanh.
- Nghị Định 70/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết về việc áp dụng hóa đơn điện tử.
I. So sánh tổng quan Doanh nghiệp và Hộ kinh doanh
Trước khi đi sâu vào các thay đổi về thuế, chúng ta cần phân biệt rõ hai loại hình kinh doanh phổ biến này.
1. Doanh nghiệp là gì?
Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, tài sản riêng, trụ sở giao dịch ổn định và được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh. Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân độc lập kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
- Tư cách pháp nhân: Có, cho phép doanh nghiệp tự mình tham gia các quan hệ pháp luật, ký kết hợp đồng, sở hữu tài sản.
- Trách nhiệm tài sản: Chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp (đối với Công ty TNHH, Cổ phần) hoặc vô hạn (đối với Doanh nghiệp tư nhân).
- Quy mô: Thường lớn hơn, không giới hạn số lượng lao động.
- Quản lý: Bắt buộc phải có hệ thống sổ sách kế toán đầy đủ, lập và nộp báo cáo tài chính định kỳ.
2. Hộ kinh doanh là gì?
Hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên trong một hộ gia đình làm chủ. Đây là loại hình kinh doanh quy mô nhỏ và không có tư cách pháp nhân.
- Tư cách pháp nhân: Không có, chủ hộ kinh doanh tham gia giao dịch bằng danh nghĩa cá nhân.
- Trách nhiệm tài sản: Chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân của mình đối với mọi hoạt động kinh doanh.
- Quy mô: Thường nhỏ, ít nhân viên.
- Quản lý: Thủ tục đăng ký đơn giản hơn, chế độ kế toán linh hoạt tùy thuộc vào quy mô doanh thu theo quy định mới từ 2026.
II. Những thay đổi lớn nhất về thuế hộ kinh doanh từ 01/01/2026
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt với 3 thay đổi trọng yếu, tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.
1. Bãi bỏ hoàn toàn thuế khoán và lệ phí môn bài
Theo Nghị quyết 198/2025/QH15, hai gánh nặng tài chính lâu nay của hộ kinh doanh sẽ được gỡ bỏ:
- Bãi bỏ Thuế Khoán: Phương pháp ấn định một mức thuế cố định hàng tháng/quý/năm sẽ không còn được áp dụng. Thay vào đó, tất cả hộ kinh doanh phải chuyển sang phương pháp kê khai, tức là tự xác định doanh thu, chi phí và nộp thuế dựa trên kết quả kinh doanh thực tế. Điều này đảm bảo sự minh bạch và công bằng hơn.
- Bãi bỏ Lệ Phí Môn Bài: Tất cả các hộ kinh doanh, không phân biệt mức doanh thu, sẽ được miễn nộp lệ phí môn bài hàng năm. Trước đây, mức phí này dao động từ 300.000 đến 1.000.000 đồng/năm.
2. Nâng ngưỡng miễn thuế GTGT và TNCN lên 500 triệu đồng/năm
Đây là chính sách hỗ trợ thiết thực nhất. Theo Luật Thuế GTGT sửa đổi (149/2025/QH15) và Luật Thuế TNCN sửa đổi (109/2025/QH15):
- Trước 2026: Hộ kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống được miễn thuế GTGT và TNCN.
- Từ 01/01/2026: Ngưỡng miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm.
Chính sách này dự kiến sẽ giúp khoảng 90% tổng số hộ kinh doanh trên cả nước (khoảng 2,3 triệu hộ) không phải nộp thuế, giảm đáng kể gánh nặng tài chính và thủ tục hành chính.
III. Phân loại và cách tính thuế hộ kinh doanh theo 3 nhóm doanh thu mới (từ 2026)
Theo Quyết định 3389/QĐ-BTC, hộ kinh doanh sẽ được chia thành 3 nhóm dựa trên doanh thu năm để áp dụng các quy định về thuế, hóa đơn và kế toán khác nhau.
1. Nhóm 1: Doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm
Đây là nhóm được hưởng ưu đãi lớn nhất.
| Tiêu Chí | Quy Định Chi Tiết |
|---|---|
| Tình trạng thuế | ✅ MIỄN Thuế GTGT ✅ MIỄN Thuế TNCN ✅ MIỄN Lệ phí môn bài |
| Kê khai thuế | Thông báo/xác nhận doanh thu với cơ quan thuế 2 lần/năm. |
| Hóa đơn | Khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử, không bắt buộc. |
| Sổ sách kế toán | Phải lập Sổ theo dõi doanh thu và Sổ chi tiết tiền để chứng minh doanh thu dưới ngưỡng. Không bắt buộc áp dụng chế độ kế toán phức tạp. |
2. Nhóm 2: Doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm
Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn và bắt đầu phát sinh nghĩa vụ nộp thuế.
a. Nghĩa vụ thuế
- Thuế GTGT: Nộp theo phương pháp trực tiếp, tính bằng tỷ lệ % trên toàn bộ doanh thu.
– Phân phối, cung cấp hàng hóa: 1%
– Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 5%
– Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 3%
– Hoạt động kinh doanh khác: 2% - Thuế TNCN: Được lựa chọn 1 trong 2 phương pháp tính thuế có lợi hơn:
Phương pháp 1 (Tỷ lệ trên doanh thu): Tính thuế theo tỷ lệ % (từ 0,5% – 5% tùy ngành nghề) trên phần doanh thu vượt 500 triệu đồng.
Phương pháp 2 (Trên lợi nhuận): Tính thuế suất 15% trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý).
b. Kê khai và quản lý
- Kê khai thuế: Theo quý và thực hiện quyết toán vào cuối năm.
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc nếu doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên VÀ hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng.
- Sổ sách kế toán: Bắt buộc lập sổ sách kế toán đơn giản theo quy định.
3. Nhóm 3: Doanh thu từ 3 tỷ đồng/năm trở lên
Nhóm này chịu các quy định quản lý thuế chặt chẽ, gần giống với một doanh nghiệp.
a. Nghĩa vụ thuế
- Thuế GTGT: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ (Thuế phải nộp = Thuế GTGT đầu ra – Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ).
- Thuế TNCN: Nộp thuế trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất phân tầng:
– Doanh thu từ 3 tỷ đến 50 tỷ đồng: 17%
– Doanh thu trên 50 tỷ đồng: 20%
b. Kê khai và quản lý
- Kê khai thuế: Theo quý. Nếu doanh thu trên 50 tỷ/năm thì kê khai theo tháng.
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu.
- Sổ sách kế toán: Bắt buộc áp dụng chế độ kế toán tương tự doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc doanh nghiệp nhỏ và vừa.
IV. Thay đổi thuế suất TNDN cho doanh nghiệp từ 2026
Để tạo sự công bằng và khuyến khích doanh nghiệp nhỏ, Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 cũng áp dụng thuế suất phân tầng theo doanh thu, có hiệu lực từ 01/10/2025.
| Doanh Thu Năm | Thuế Suất TNDN |
|---|---|
| ≤ 3 tỷ đồng | 15% |
| Trên 3 tỷ đến ≤ 50 tỷ đồng | 17% |
| Trên 50 tỷ đồng | 20% |
V. Bảng so sánh chi tiết thuế hộ kinh doanh và doanh nghiệp năm 2026
| Tiêu Chí | Hộ Kinh Doanh (Nhóm 1) | Hộ Kinh Doanh (Nhóm 2) | Hộ Kinh Doanh (Nhóm 3) | Doanh Nghiệp |
|---|---|---|---|---|
| Doanh thu | < 500 triệu | 500 triệu – <3 tỷ | ≥ 3 tỷ | Không giới hạn |
| Lệ phí môn bài | ✅ Miễn | ✅ Miễn | ✅ Miễn | ✅ Miễn |
| Thuế GTGT | ✅ Miễn | 1%-5% (trực tiếp) | Khấu trừ | 10% (khấu trừ) |
| Thuế TNCN/TNDN | ✅ Miễn | 15% (lợi nhuận) hoặc 0,5%-5% (doanh thu) | 17%-20% (lợi nhuận) | 15%-20% (lợi nhuận) |
| Hóa đơn điện tử | Không bắt buộc | Bắt buộc (nếu ≥1 tỷ) | Bắt buộc | Bắt buộc |
| Sổ sách kế toán | Sơ bộ | Đơn giản | Đầy đủ (như DN) | Đầy đủ, chi tiết |
| Kê khai thuế | 2 lần/năm | Theo quý | Theo quý/tháng | Theo quý/tháng |
| Tư cách pháp nhân | Không | Không | Không | Có |
VI. Quy định về hóa đơn điện tử và sổ sách kế toán từ 2026
1. Quy định về hóa đơn điện tử
Theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, việc sử dụng hóa đơn điện tử được quy định như sau:
- Nhóm 1 (dưới 500 triệu): Không bắt buộc, nhưng được khuyến khích sử dụng để tăng tính minh bạch.
- Nhóm 2 (500 triệu – 3 tỷ): Bắt buộc nếu doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên và hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ ăn uống, nhà hàng…
- Nhóm 3 (trên 3 tỷ): Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu.
2. Quy định về sổ sách kế toán
Theo Thông tư 152/2025/TT-BTC, tất cả các hộ kinh doanh (kể cả nhóm được miễn thuế) đều phải lập các loại sổ cơ bản sau:
- Sổ Doanh thu Bán hàng hóa, Dịch vụ (Mẫu S1a-HKD): Ghi chép toàn bộ các khoản thu từ hoạt động kinh doanh.
- Sổ Chi tiết Tiền: Theo dõi các khoản thu-chi bằng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng.
Đối với Nhóm 2 và 3, yêu cầu về sổ sách sẽ chi tiết và phức tạp hơn, tương ứng với phương pháp tính thuế mà hộ kinh doanh áp dụng.
VII. Lợi ích và hướng dẫn chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp
1. Khi nào hộ kinh doanh nên chuyển đổi lên doanh nghiệp?
Nhà nước khuyến khích các hộ kinh doanh thuộc Nhóm 3 (doanh thu trên 3 tỷ/năm) xem xét chuyển đổi thành doanh nghiệp để tận dụng các lợi ích vượt trội:
- Ưu đãi thuế: Được miễn thuế TNDN trong 2 năm đầu thành lập và hưởng mức thuế suất TNDN thấp hơn (15-17%) so với thuế TNCN của hộ kinh doanh (17-20%).
- Trách nhiệm pháp lý: Chuyển từ trách nhiệm vô hạn (bằng toàn bộ tài sản cá nhân) sang trách nhiệm hữu hạn (trong phạm vi vốn góp).
- Tiếp cận vốn: Có tư cách pháp nhân giúp dễ dàng vay vốn ngân hàng, huy động vốn từ nhà đầu tư.
- Xây dựng thương hiệu: Tăng uy tín và sự chuyên nghiệp khi giao dịch với các đối tác lớn.
2. Chính sách hỗ trợ chuyển đổi
Nghị quyết 198/2025/QH15 cũng đưa ra các chính sách hỗ trợ hành chính như miễn, giảm phí cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu để khuyến khích quá trình chuyển đổi.
VIII. Hướng dẫn kê khai và nộp thuế theo quy định mới
1. Nhóm 1 (Dưới 500 triệu)
Tuy được miễn thuế, bạn vẫn phải thực hiện nghĩa vụ khai báo doanh thu với cơ quan thuế 2 lần/năm để xác nhận mình thuộc đối tượng miễn thuế.
2. Nhóm 2 (500 triệu – dưới 3 tỷ)
Thực hiện kê khai thuế theo quý. Hạn chót nộp tờ khai cho mỗi quý là ngày cuối cùng của tháng đầu tiên của quý tiếp theo (ví dụ: hạn chót cho Quý I là 30/04). Cuối năm phải thực hiện quyết toán thuế.
3. Nhóm 3 (Từ 3 tỷ trở lên)
Kê khai theo quý hoặc theo tháng (nếu doanh thu trên 50 tỷ/năm). Quy trình kê khai chi tiết và phức tạp, tương tự như doanh nghiệp.
IX. Tóm tắt + Thuế hộ kinh doanh 2026 và những điều cần biết
Cuộc cải cách thuế từ năm 2026 mang lại cả cơ hội và thách thức. Một mặt, các hộ kinh doanh quy mô nhỏ và siêu nhỏ sẽ được giảm đáng kể gánh nặng thuế, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển. Mặt khác, các hộ kinh doanh quy mô lớn hơn phải tuân thủ các quy định về kê khai, hóa đơn, sổ sách một cách chuyên nghiệp và minh bạch hơn, tiệm cận với mô hình quản trị của doanh nghiệp.
Để chuẩn bị tốt nhất, các chủ hộ kinh doanh cần chủ động:
- Rà soát doanh thu: Xác định chính xác doanh thu năm 2025 để biết mình sẽ thuộc nhóm nào trong năm 2026.
- Chuẩn bị hệ thống: Nếu dự kiến doanh thu vượt 500 triệu, cần tìm hiểu và chuẩn bị áp dụng hóa đơn điện tử, thiết lập sổ sách kế toán.
- Cân nhắc chuyển đổi: Nếu doanh thu lớn (trên 3 tỷ), hãy tính toán lợi ích và chi phí để cân nhắc chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
- Cập nhật thông tin: Thường xuyên trao đổi với cơ quan thuế địa phương để nắm rõ các hướng dẫn và quy trình mới.
Đây là một bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa và công bằng hóa hệ thống thuế, thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, Thuận Thiên tin rằng bạn sẽ tận dụng tốt các chính sách mới để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh của mình.
